Ship of Fools

Một con thuyền nhỏ chật những kẻ ngốc, chẳng ai thật sự cầm lái. Con thuyền của những kẻ ngốc của Bosch là mảnh vỡ của một lời cảnh tỉnh lớn hơn về sự thái quá, và đến nay vẫn khiến ta vừa bật cười vừa nhăn mặt.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Hieronymus Bosch vẽ Con thuyền của những kẻ ngốc khoảng năm 1490-1500. Phần còn ở Louvre chỉ là một mảnh: tấm gỗ từng là một cánh của bộ tranh ba tấm bị cắt thành nhiều phần, và mảnh ở Paris dài khoảng hai phần ba ban đầu. Một phần ba phía dưới thuộc Phòng trưng bày Nghệ thuật Đại học Yale, mang tên Ngụ ngôn về Thói Phàm ăn. Cánh kia, Cái chết và Kẻ hà tiện, ở Washington, còn Người lữ khách ở Rotterdam được vẽ ở mặt sau tấm bên phải. Nghiên cứu vòng gỗ xác định gỗ có từ năm 1491. Camille Benoit tặng tranh cho Louvre năm 1918.

Điều nên ngắm kỹ

Theo nguồn tư liệu, tấm tranh diễn tả tội phàm ăn, trong một loạt tác phẩm lớn về bảy mối tội đầu. Chủ đề là con thuyền chở những kẻ ngốc, chẳng ai thật sự cầm lái. Tấm tranh cao và hẹp, khoảng 58 x 32,5 cm, được Louvre phục chế năm 2015. Khi ngắm, hãy để ý con thuyền chật ních lấp đầy khổ đứng, và hình dung một phần ba bị mất, nay ở Yale, nối tiếp cảnh bên dưới. Một bản vẽ Con thuyền của những kẻ ngốc cũng ở Louvre có vẻ là bản sao muộn hơn.

Ý nghĩa và dụng ý

Ý niệm con thuyền của những kẻ ngốc rất cổ, bắt nguồn từ quyển VI cuốn Cộng hòa của Plato, ngụ ngôn về một con tàu với thủy thủ đoàn rối loạn, và trở nên phổ biến sau khi Sebastian Brant xuất bản tác phẩm trào phúng Das Narrenschiff năm 1493. Tranh có thể đáp lại sách của Brant. Ghép với Cái chết và Kẻ hà tiện, hai cánh thể hiện hai thái cực, phung phí và keo kiệt, chế giễu cả hai. Những kẻ ngốc trên thuyền là tấm gương cho bất kỳ ai để cơn thèm khát cầm lái.

Di sản

Khoa học đã viết lại lịch sử tấm tranh. Nghiên cứu vòng gỗ của Peter Klein thay đổi cách định niên đại nhiều bức tranh liên quan đến Bosch, và cho thấy tấm này chung một cây với Cái chết và Kẻ hà tiện cùng Người lữ khách. Khoảng hai đến tám năm giữa lúc hạ cây và lúc vẽ cho phép nó là lời châm biếm trực tiếp trang đầu cuốn sách của Brant. Nay các mảnh rải rác ở Paris, Yale, Washington và Rotterdam, nhưng câu chuyện đạo đức vẫn sắc sảo sau năm thế kỷ.