Self-Portrait with Fur-Trimmed Robe

Ông nhìn thẳng vào ta, đối xứng tuyệt đối, bàn tay như đang ban phép lành, mái tóc nâu rủ xuống như Chúa Kitô trong tranh thánh thời trung cổ. Năm 1500, Dürer tự họa theo cách chưa họa sĩ nào dám làm.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Hoàn thành đầu năm 1500, ngay trước sinh nhật thứ 29, đây là bức cuối trong ba bức chân dung tự họa sơn dầu của Albrecht Dürer, được giới sử học nghệ thuật xem là riêng tư, biểu tượng và phức tạp nhất. Theo quan niệm trung cổ, tuổi 28 đánh dấu bước từ tuổi trẻ sang trưởng thành, nên bức tranh ghi lại một bước ngoặt của đời họa sĩ và của lịch. Năm 1500 được viết ở góc trên bên trái, phía trên chữ ký tắt A.D., khiến hai chữ này còn đọc thành Anno Domini, năm của Chúa. Tranh có thể được vẽ trong dịp mừng thế kỷ mới của nhóm học giả nhân văn quanh Conrad Celtes, trong đó có Dürer.

Điều nên ngắm kỹ

Bức chân dung nửa người, chính diện, đối xứng cao độ, trên nền đen trơn không thời gian, không nơi chốn. Gam nâu trầm chủ đạo, gương mặt Dürer tĩnh lặng và trang nghiêm như một chiếc mặt nạ. Bàn tay trong tấm áo viền lông, chi tiết đặt tên cho tranh, gần như đang ban phép lành. Hai bên, những dòng chữ lơ lửng trong khoảng tối. Câu Latin do thư ký của Celtes soạn có nghĩa: tôi, Albrecht Dürer xứ Nuremberg, tự họa mình bằng những sắc màu xứng hợp, hay bất diệt, ở tuổi hai mươi tám.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh đáng chú ý vì giống hình ảnh Chúa Kitô. Năm 1500, tư thế chính diện là ngoại lệ với chân dung thế tục và gắn với nghệ thuật tôn giáo, nhất là hình Chúa Cứu Thế với râu ngắn, tóc nâu rẽ ngôi. Dürer tự vẽ tóc nâu, dù các bức khác cho thấy tóc vàng ánh đỏ. Có thể đọc đó là kiêu ngạo, thậm chí phạm thượng; cách hiểu khác cho rằng ông thừa nhận tài năng mình do Thượng đế ban.

Di sản

Tranh có lẽ được Dürer tặng hoặc bán cho hội đồng thành phố Nuremberg, và có lẽ được trưng bày công khai từ ngay trước khi ông mất năm 1528 cho đến 1805, khi được bán cho bộ sưu tập hoàng gia Bavaria. Nay tranh ở Alte Pinakothek, München. Hình ảnh ấy có sức lan tỏa lớn: khoảng năm 1520, Sebald Beham dựa vào nó khắc hình Chúa Kitô, và năm 1637 Johann Georg Vischer dùng lại gương mặt cho Chúa Kitô và người đàn bà ngoại tình. Năm thế kỷ sau, ánh nhìn vẫn thẳng thắn và đầy suy tư.