Chân dung tự họa

Một chàng trai đội mũ đen nhìn ra bình thản từ nền nâu trơn, bóng anh đổ sang bên phải. Tấm tranh nhỏ này là gương mặt Raphael ở tuổi đôi mươi, và có lẽ chưa bao giờ được vẽ xong.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Raphael vẽ bức sơn dầu nhỏ trên gỗ dương này vào khoảng năm 1504 đến 1506, những năm học nghề ở Florence; Wikidata chỉ ghi thập niên 1500. Đây là một trong số ít chân dung của ông còn lại từ trước năm 1508. Tấm tranh ban đầu ở Cung điện Công tước tại Urbino và được gửi đến Florence năm 1631, được mô tả là chân dung Raphael do chính tay ông vẽ. Có lẽ nó đến với nhà Medici qua Vittoria della Rovere, người mang theo các tác phẩm quý của gia đình làm của hồi môn, và nhiều khả năng là quà bà tặng anh chồng là Hồng y Leopoldo de' Medici. Tranh có trong kiểm kê năm 1675 của ông và kiểm kê năm 1890 của Uffizi.

Điều nên ngắm kỹ

Tranh chỉ vẽ đầu và vai trên nền nâu trơn. Cổ áo sơ mi để trống, chưa tô màu, lộ lớp thạch cao lót và vài nét vẽ phác, còn mái tóc không phủ lên nền, nên trông dang dở. Ông đội chiếc mũ tối màu kiểu thợ vẽ, sau này gọi là raffaella, mặc áo choàng tối với một chút áo lót trắng: đồ làm việc của ông. Gương mặt cân đối và điềm tĩnh. Kích thước khác nhau giữa các nguồn: Wikipedia ghi 47,3 x 34,8 cm, còn Wikidata ghi 47,5 x 33 cm. Bề mặt tranh đã được trùng tu nhiều lần và nay được xem là bị mòn.

Ý nghĩa và dụng ý

Chân dung tự họa góp phần tạo nên hình ảnh công chúng của Raphael, và ông còn tự đặt mình vào các tác phẩm lớn như Trường Athens, nơi gương mặt ông giống bức này. Tranh cho thấy ảnh hưởng của lối sáng tối và nhòe mềm của Leonardo da Vinci, nhưng với đường viền mềm và nét mặt bình thản rất riêng của Raphael. Các lớp màu trong suốt trên nền trắng phản ánh hội họa Flanders, vốn ảnh hưởng mạnh tới triều đình Urbino, nơi Justus van Gent và Pedro Berruguete từng làm việc. Wikipedia nhận xét danh tiếng bức tranh đến từ nhân vật hơn là phẩm chất hội họa; nó được chép lại trong nhiều bản vẽ, tranh và tranh khắc.

Di sản

Trước khi trùng tu, nhiều học giả cho đây là bản chép muộn dựa trên Trường Athens. Các khảo sát năm 1983, cho triển lãm tại Palazzo Pitti kỷ niệm ngày sinh họa sĩ, xác nhận Raphael là tác giả: ảnh hồng ngoại cho thấy nét phác tìm tòi giống các bản vẽ độc lập của ông, tương tự trong bức Small Cowper Madonna, không thể là tay người chép. Vì sao tranh bị bỏ dở vẫn chưa rõ, và cũng không chắc bộ áo và mũ do Raphael vẽ hay được thêm sau. Bức chân dung trở thành một phần bộ sưu tập tranh tự họa của các họa sĩ do Hồng y Leopoldo khởi đầu, nền móng của bộ sưu tập tự họa nổi tiếng ở Uffizi.