Alba Madonna

Trong một thế giới hình tròn của miền quê nước Ý dịu dàng, Đức Mẹ, Chúa Hài Đồng và cậu bé Gioan Tẩy Giả cùng hướng mắt về một cây thánh giá nhỏ. Raphael để một đồng cỏ yên bình gánh cả sức nặng của cuộc Khổ nạn.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Raphael vẽ bức Đức Mẹ Alba vào khoảng năm 1510, sau khi rời Firenze năm 1508 để đến sống ở Roma. Người đặt vẽ là Paolo Giovio, về sau làm giám mục Nocera de' Pagani và tặng bức tranh cho thánh đường Santa Maria dei Miracoli ở Nocera Inferiore. Năm 1686, phó vương Napoli, hầu tước Carpio, mua tranh và mang sang Tây Ban Nha. Qua cuộc hôn nhân của con gái ông, tranh về tay dòng họ Alba, cái tên nó mang đến hôm nay. Sau đó tranh qua tay một nhà ngoại giao và một nhà sưu tập ở London rồi đến với Sa hoàng Nicholas I, trở thành viên ngọc của bảo tàng Hermitage. Năm 1931, chính quyền Liên Xô bí mật bán tranh cho Andrew W. Mellon, và từ năm 1937 tranh thuộc về Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia ở Washington.

Điều nên ngắm kỹ

Đây là một bức tranh tròn, và Raphael khai thác khuôn hình ấy rất tinh tế. Ba nhân vật tụ về bên trái, xếp thành hình kim tự tháp, nhưng vòng tròn vẫn cân bằng nhờ cánh tay trái Đức Mẹ duỗi ra cầm cuốn sách và tà áo choàng phồng gió. Hãy dõi theo ánh mắt: Gioan giơ cao cây thánh giá, Chúa Hài Đồng nắm lấy, và cả ba cùng chiêm ngắm nó. Rồi nhìn xuống thảm cỏ. Những bông hoa không hề ngẫu nhiên: cỏ giường Đức Mẹ nói về sự sinh nở, hoa anh thảo rừng nói về tình yêu và nỗi buồn, hoa violet nói về sự khiêm nhường, còn bồ công anh và hoa phong quỳ nhụy đỏ gợi đến cuộc Khổ nạn. Nhìn thật gần, bạn còn có thể thấy vân vải bố dưới lớp sơn.

Ý nghĩa và dụng ý

Cây thánh giá trong tay hai đứa trẻ biến một cảnh gia đình êm ả thành lời suy niệm về điều sắp đến: Chúa Hài Đồng đón nhận nó như dấu chỉ của cuộc Đóng đinh. Đức Mẹ ngồi trên mặt đất, và sử gia nghệ thuật Andrew Graham-Dixon liên hệ tư thế này với truyền thống Đức Mẹ Khiêm nhường. Nhưng ông cũng nhận thấy vẻ uy nghi như tượng của Người gợi nhớ hình ảnh Đức Mẹ Từ bi, Nữ vương Thiên đàng che chở cả nhân loại. Vừa khiêm cung vừa lớn lao, Người ôm lấy cả đứa con lẫn tương lai. Nguồn tư liệu cũng cho rằng bức tranh cho thấy Raphael đã vượt lên lối vẽ trước kia, có lẽ nhờ cảm hứng từ trần nhà nguyện Sistine mà Michelangelo đang vẽ khi ấy.

Di sản

Hiếm có bức tranh nào đi xa đến thế. Trong thời gian ở Hermitage, đầu thế kỷ mười chín, tranh được chuyển từ tấm gỗ tròn sang vải bố vì tấm gỗ nứt nặng ở giữa và bên phải; phần phong cảnh tận cùng bên phải bị hư hại trong quá trình ấy. Trong Thế chiến thứ hai, tranh nằm trong hơn một trăm tác phẩm được bí mật chở bằng tàu hỏa đến dinh thự Biltmore ở Asheville, Bắc Carolina, cất sau cửa thép và song sắt cho đến năm 1944. Graham-Dixon gọi đây là một tác phẩm đẹp đến nghẹt thở, và hôm nay nó vẫn là một tâm điểm tĩnh lặng của nghệ thuật Raphael ở Washington.

Có thể bạn chưa biết

Bức tranh do Paolo Giovio đặt vẽ sau khi Raphael chuyển đến Roma năm 1508.
Các loài hoa mang ý nghĩa: violet là khiêm nhường, anh thảo rừng là tình yêu và nỗi buồn, hoa phong quỳ và bồ công anh gợi cuộc Khổ nạn.
Tranh được chuyển từ tấm gỗ tròn sang vải bố khi còn ở Hermitage.
Wikipedia ghi đường kính tấm gỗ là 94,5 cm, còn Wikidata ghi 98 × 98 cm.

Wikipedia · Wikidata