Saint Catherine of Alexandria

Một vị thánh trẻ ngước mặt lên vùng ánh sáng vàng, một tay đặt lên tim, khuỷu tay tựa vào chiếc bánh xe định dùng để giết nàng. Raphael vẽ khoảnh khắc ngây ngất ấy vào cuối những năm ông sống ở Florence.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Raphael vẽ Thánh Catherine vào khoảng năm 1507 đến 1509, gần cuối thời gian ông ở Florence, và bức tranh cho thấy người họa sĩ trẻ đang chuyển mình. Wikidata ghi năm 1507. Catherine là một công chúa thành Alexandria ở thế kỷ IV, đã theo đạo Kitô và thấy thị kiến về cuộc hôn phối huyền nhiệm với Chúa Kitô. Khi nàng không chịu chối bỏ đức tin, hoàng đế Maxentius định trói nàng vào bánh xe, nhưng một tia sét đã phá hủy nó, nên ông cho chém đầu nàng. Ba bản nghiên cứu và một bản phác họa cỡ thật của bức tranh còn lại; bản phác họa năm 1507, nay ở bảo tàng Louvre, giống tranh hoàn thiện nhất, dù phần nền để trống.

Điều nên ngắm kỹ

Catherine đứng trước một phong cảnh đồng quê êm ả với bầu trời xanh, đồi và cây, in bóng xuống mặt nước bên trái nàng. Ánh sáng vàng rọi từ góc trên bên trái xuống gương mặt nàng. Môi nàng hé mở, tay phải đặt trên ngực, tay trái bấu vào nếp áo, khuỷu tay tựa lên bánh xe. Thân nàng xoay mạnh trong khi đầu ngoảnh qua vai phải nhìn lên trời. Ở tiền cảnh, Raphael vẽ những bông hoa nhỏ, trong đó có một cây bồ công anh ở góc dưới bên trái. Ông bỏ qua các biểu tượng khác của vị thánh như thanh gươm hay cành cọ. Theo Wikidata, tấm tranh khoảng 72 x 56 cm.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh nói về sự ngây ngất, một khoảnh khắc hạnh phúc thiêng liêng, và khung cảnh thanh bình tách vị thánh khỏi bạo lực của cái chết. Cây bồ công anh có thể là dấu hiệu của nỗi đau hay cuộc Khổ nạn của Chúa, vì một số họa sĩ Đức và Hà Lan từng đặt bồ công anh trong cảnh Đóng đinh. Cảm xúc tôn giáo vẫn gợi nhớ Pietro Perugino, còn tư thế uốn mềm mại cho thấy ảnh hưởng của Leonardo da Vinci và được cho là vọng lại bức Leda và thiên nga đã thất lạc của ông. Hình khối như tượng và cái đầu ngửa lên rút ngắn phối cảnh lấy từ tượng Thánh Matthew của Michelangelo, và tư thế cũng gợi tượng cổ điển như Venus pudica.

Di sản

Nghiên cứu khoa học đã hé lộ cách Raphael làm việc. Ông dùng lam ultramarine tự nhiên, sơn đỏ thiên thảo, đất son và vàng chì thiếc cho tấm áo, và trộn bột thủy tinh mịn vào vài chất màu để sơn dầu khô nhanh hơn. Ảnh hồng ngoại cho thấy một nét vẽ tay tự do dưới lớp sơn, nhưng cũng có dấu vết rắc bột than dọc vai phải và tay áo, chuyển từ bản phác họa. Nhà sử học nghệ thuật Jurg Meyer zur Capellen cho rằng Raphael chép bố cục bằng tay, nhưng bằng chứng về rắc bột sau này đặt lại câu hỏi đó. Hugo Chapman liên hệ nét than phóng khoáng của bản phác với việc Raphael học Leonardo. Tranh hiện ở National Gallery, London.