Jean-Léon Gérôme · 1869

Một chàng bán hàng rong ở Cairo ngồi trên bệ tường, quấn tấm da hổ, tay cầm chiếc mũ trụ cũ. Gérôme mượn tư thế ấy từ một bức tranh của Rembrandt, họa sĩ ông ngưỡng mộ hơn ai hết.
Jean-Léon Gérôme vẽ bức sơn dầu trên vải này năm 1869. Tranh còn có một tên khác, mỉa mai hơn, Le Brocanteur de gloire, tạm hiểu là người buôn đồ cũ của vinh quang. Tranh thuộc một bộ sưu tập tư nhân, và bản sao do chính Gérôme vẽ năm 1880 cũng vậy. Ba mươi năm sau bản đầu tiên, năm 1899, Gérôme được hỏi qua thư rằng họa sĩ nào là lý tưởng của ông. Ông trả lời đó là Rembrandt, một người đáng nể vì tình yêu thiên nhiên, sự hồn nhiên và chân thành, và nhờ những phẩm chất ấy mà đồng thời là một nhà thơ lớn.
Chàng trai ngồi dọc một bệ tường ở góc phố. Anh đội khăn xếp, chiếc áo dài gần như bị phủ kín bởi tấm da hổ, chỉ để lộ đôi chân trần. Tay phải anh cầm một chiếc mũ trụ kiểu kulah khud. Con hổ và chiếc mũ trụ là những mô típ trở đi trở lại trong tranh Gérôme. Bên trái, một con hẻm chìm vào bóng tối rồi dẫn tới một vùng sáng, và một người bán rong gánh đầy lọ bước ra từ bóng tối về phía người xem, như một cảnh phụ được lồng khéo vào cảnh chính. Chữ ký JL. GEROME nằm ở góc trên bên phải, dưới khung cửa sổ. Tranh có kích thước 61,5 x 50,2 cm.
Bài viết trên Wikipedia tiếng Pháp truy nguồn tư thế này tới bức Saul và David của Rembrandt, vẽ khoảng năm 1630, nay ở Bảo tàng Städel tại Frankfurt. Dáng ngồi của nhân vật gần như giống hệt, và sự tương phản giữa vải vóc lộng lẫy với một thân hình giản dị cũng vậy. Nhiều thủ pháp bố cục của Rembrandt được dùng lại, nhất là đường nối từ bàn chân lên bàn tay rồi lên đầu. Ngay cả chiếc khăn xếp, tưởng như ngẫu nhiên, cũng được xem là một lựa chọn có chủ ý. Nhìn như thế, một cảnh chợ ở Cairo trở thành lời tri ân lặng lẽ của một họa sĩ dành cho người mình ngưỡng mộ.
Năm 1880, Gérôme quay lại đề tài này với một bản sao lớn hơn, 72 x 57 cm, cũng thuộc sở hữu tư nhân. Trong bản ấy ông đặt một thanh kiếm bên cạnh chàng trai, thay người bán rong gánh lọ bằng hai người qua đường, còn một nhân vật phía trên dãy hành lang thì biến mất. Chữ ký chuyển xuống góc dưới bên phải. So hai phiên bản, ta thấy Gérôme giữ nguyên nhân vật chính với tư thế lấy từ Rembrandt, nhưng cứ chỉnh dần nhịp sống của con phố quanh anh, như thể người buôn vinh quang ngồi yên còn Cairo thì vẫn chuyển động.
Jean-Léon Gérôme (1824-1904)
Pollice verso - Jean-Léon Gérôme (1872)
The Slave Market - Jean-Léon Gérôme (1866)
Phryne before the Areopagus - Jean-Léon Gérôme (1861)
Bonaparte Before the Sphinx - Jean-Léon Gérôme (1867)
Cleopatra and Caesar - Jean-Léon Gérôme (1866)
The Duel After the Masquerade - Jean-Léon Gérôme (1857)
The Execution of Marshal Ney - Jean-Léon Gérôme (1868)
Bữa trưa trên cỏ - Édouard Manet (1863)
Olympia - Édouard Manet (1863)
Cội nguồn nhân gian - Gustave Courbet (1866)
An táng tại Ornans - Gustave Courbet (2020)
Cẩm chướng, huệ, huệ, hồng - John Singer Sargent (1885-1886)
Chân dung quý cô X - John Singer Sargent (1884)
Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân dân - Eugène Delacroix (1830)
Death of Sardanapalus - Eugène Delacroix (1827)
The Death of Socrates - Jacques-Louis David (1787)
The Oath of the Horatii - Jacques-Louis David (1784)
The Ladies Waldegrave - Joshua Reynolds (1780)
Captain George K. H. Coussmaker - Joshua Reynolds (1782)