The Nobleman with his Hand on his Chest

Một người đàn ông áo đen đặt bàn tay phải lên ngực và nhìn thẳng vào ta. Ông đang tuyên thệ chăng? Và ông là ai? Bốn thế kỷ sau, nhà quý tộc của El Greco vẫn giữ kín bí mật.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco vẽ bức chân dung này ở Toledo khoảng năm 1580, nên đây là một trong những tác phẩm sớm nhất ông thực hiện tại Tây Ban Nha. Nó thuộc một loạt chân dung thế tục về những quý ông vô danh, và là bức nổi tiếng nhất trong số đó. Ngày nay tranh được treo tại Bảo tàng Prado ở Madrid. Kích thước khiêm tốn, khoảng 82 x 66 cm, một khổ tranh thân mật vừa đủ cho một gương mặt và một cử chỉ. Không tài liệu nào còn lại ghi tên người mẫu, và sự im lặng ấy đã khiến bức tranh sống mãi với những câu hỏi.

Điều nên ngắm kỹ

Như các bức khác trong loạt tranh, người đàn ông mặc đồ đen, đeo cổ áo xếp nếp trắng, trên nền tối. Hầu như mọi thứ đều trầm lắng, nên mắt ta tìm đến ba điểm sáng: gương mặt nhợt nhạt, cổ áo và cổ tay áo trắng, và bàn tay áp lên ngực với những ngón dài xòe ra. Chuôi kiếm hiện bên hông. Tay trái của ông bị khuất. Sự tiết chế màu sắc khiến cử chỉ trở nên trang nghiêm, như thể cả bức tranh được dựng quanh chuyển động duy nhất của bàn tay ấy.

Ý nghĩa và dụng ý

Ông là ai? Một số người, kể cả chuyên gia của Prado, gắn ông với Juan de Silva y de Ribera, Hầu tước Montemayor, được vua Philip II bổ nhiệm làm chỉ huy quân sự pháo đài Alcázar ở Toledo và Chánh công chứng của Vương triều, vai trò có thể giải thích cử chỉ tuyên thệ. Các nguồn không thống nhất ông là Hầu tước đời thứ hai hay thứ ba. Có người đề xuất Miguel de Cervantes, dựa vào tuổi tác trùng khớp, bàn tay trái bị giấu và việc Cervantes mất khả năng dùng tay trái ở trận Lepanto. Giới nghiên cứu hiện đại không chấp nhận giả thuyết này. Họa sĩ Rupert Shrive và sử gia Alex Burghart thậm chí cho rằng đây có thể là chân dung tự họa.

Di sản

Bức tranh trường tồn một phần vì nó không chịu trả lời. Prado ghi nhận các cái tên như Cervantes và cả chính El Greco từng được đề xuất, nhưng đánh giá giả thuyết Montemayor là thuyết phục nhất. Mỗi giả thuyết đọc cùng bàn tay và đôi mắt điềm tĩnh ấy theo một cách: lời thề của một viên chức, vết thương của một người lính, sự tự soi mình của một họa sĩ. Dù sự thật ra sao, đây đã trở thành bức nổi tiếng nhất trong các quý ông Toledo của El Greco, một ví dụ cho thấy chân dung có thể nói nhiều đến thế chỉ với đen, trắng và một cử chỉ.