Bữa tối cuối cùng

Không có hàng tông đồ ngồi ngay ngắn: chiếc bàn lao chéo vào bóng tối, người hầu tất bật, và các thiên thần bằng ánh sáng tràn xuống phía trên. Đây là Bữa tối cuối cùng của Tintoretto ở San Giorgio Maggiore.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Jacopo Tintoretto đã vẽ Bữa tối cuối cùng nhiều lần. Phiên bản này treo trong nhà thờ San Giorgio Maggiore ở Venice, trên tấm toan khổng lồ khoảng 365 x 568 cm. Niên đại là điểm các nguồn không thống nhất: Wikidata ghi năm 1563, còn bài Wikipedia cho đây là tác phẩm những năm cuối đời Tintoretto, vẽ năm 1592-1594. Trước đó, cho các nhà thờ San Marcuola (1547) và San Felice (1559), ông vẽ cảnh này theo lối quen thuộc, các nhân vật ngồi chính diện quanh chiếc bàn song song với mặt tranh, quy ước nổi tiếng nhất qua bức bích họa của Leonardo da Vinci ở Milan.

Điều nên ngắm kỹ

Ở đây công thức ấy bị lật ngược. Chiếc bàn của các tông đồ lùi sâu vào không gian theo một đường chéo dốc. Trung tâm bức tranh không dành cho các tông đồ mà cho những nhân vật phụ: một phụ nữ bưng đĩa, những người hầu dọn đồ trên bàn. Khung cảnh giống một quán trọ Venice. Hãy dõi theo ánh sáng, dường như vừa tỏa từ ngọn đèn trên trần vừa từ vầng hào quang quanh Chúa Giêsu, xuyên qua bóng tối. Phía trên, cả một đoàn thiên thần lơ lửng, phác bằng ánh sáng và khói.

Ý nghĩa và dụng ý

Bố cục phức tạp và bất đối xứng triệt để, dùng các thủ pháp của trường phái Kiểu cách. Thế nhưng sự sôi động và mối quan tâm tới đời thường lại hướng về phía Baroque. Bữa ăn thánh diễn ra giữa công việc bình thường, để khoảnh khắc linh thiêng và cảnh nhà tất bật cùng chung một căn phòng. Như nguồn viết, sức mạnh kịch tính lôi cuốn người xem của cảnh này rất hợp với lý tưởng Phản Cải cách của Giáo hội Công giáo, vốn tin vào vai trò giáo huấn của nghệ thuật tôn giáo.

Di sản

Đặt cạnh những bức Bữa tối cuối cùng trước đó của chính Tintoretto và truyền thống lâu đời của chiếc bàn chính diện, tấm toan này cho thấy một họa sĩ có thể đẩy một đề tài quen thuộc đi xa đến đâu. Tranh vẫn treo ở San Giorgio Maggiore, nơi tín hữu và du khách có thể đứng trước nó ở kích thước thật. Chiếc bàn nghiêng, những nhân vật rực sáng cùng đám đông người hầu và thiên thần vẫn là một trong những cách hình dung táo bạo nhất về cảnh tượng này.