The Disrobing of Christ

Chúa Kitô đứng điềm tĩnh trong chiếc áo đỏ rực, quanh Ngài là đám đông mũ sắt và giáo mác, một người siết sợi dây trói nơi cổ tay Ngài. Đơn đặt hàng lớn đầu tiên ở Tây Ban Nha mang lại danh tiếng cho El Greco, cùng một cuộc tranh chấp dài với chính nhà thờ đặt tranh.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco bắt đầu vẽ El Expolio vào mùa hè năm 1577 và hoàn thành vào mùa xuân năm 1579 cho bàn thờ chính của phòng thánh Nhà thờ chính tòa Toledo, nơi tranh vẫn thường treo đến nay. Một văn bản ngày 2 tháng 7 năm 1577 về bức tranh này là ghi chép sớm nhất về sự có mặt của El Greco ở Tây Ban Nha. Ông có được đơn hàng nhờ tình bạn từ thời ở Rome với Luis de Castilla, con trai vị trưởng tu viện Diego de Castilla, người cũng sắp xếp cho ông đơn hàng lớn khác cùng thời ở Santo Domingo el Antiguo. Sau khi được làm sạch tại Prado, tranh trưng bày ở Madrid cuối năm 2013 rồi về lại Toledo năm 2014.

Điều nên ngắm kỹ

Chúa Kitô ngước nhìn Trời với vẻ thanh thản, tách biệt khỏi bạo lực xung quanh. Một người áo đen chỉ tay buộc tội Ngài, hai người khác tranh nhau áo của Ngài, và một người áo xanh lá giữ Ngài bằng sợi dây, sắp giật áo Ngài ra. Góc dưới bên phải, một người áo vàng cúi xuống thập giá, khoan lỗ để đóng đinh vào chân Chúa. Chiếc áo đỏ là tâm điểm, màu vàng và xanh dương ở tiền cảnh chỉ làm nền cho nó. Góc dưới bên trái, ba Đức Maria đau đớn nhìn cảnh ấy. Đám đông chồng lên nhau như một bức tường, đầu trên đầu, điều mà Harold Wethey liên hệ với hội họa Byzantine muộn.

Ý nghĩa và dụng ý

El Greco dựng tranh theo chiều dọc, chật kín, để cho thấy Chúa Kitô bị những kẻ hành hạ đè nén, còn dáng Ngài cao, tĩnh tại, chiếm lĩnh trung tâm. Wethey gọi đây là một kiệt tác độc đáo phi thường, sức mạnh của nó dựa trước hết vào cách dùng màu táo bạo. Tranh gợi nhớ những hình ảnh Chúa Kitô uy nghi của nghệ thuật Byzantine, và vào thời ấy cảnh lột áo Chúa là đề tài hiếm ở phương Tây. Cách dồn đám đông có thể cho thấy ông biết các họa sĩ phương Bắc như Bosch, và người cúi xuống thập giá có thể lấy từ tranh Mẻ cá lạ của Raphael, lần cuối cùng còn lần ra được sự vay mượn cụ thể trong nghệ thuật El Greco.

Di sản

Giới chức nhà thờ phản đối ba Đức Maria, vốn không được Phúc Âm nhắc đến vào thời điểm này, và việc những kẻ hành hạ được đặt cao hơn đầu Chúa. El Greco có lẽ lấy ba Đức Maria và sợi dây từ sách Suy niệm được gán cho Thánh Bonaventura. Tranh chấp về tiền công phải đưa ra trọng tài, và ông được yêu cầu bỏ bớt các nhân vật, điều ông không bao giờ làm. Các nguồn ghi số tiền khác nhau. Dù bị phàn nàn, tranh thành công vang dội: hơn 17 phiên bản được biết đến, có cả ở Lyon, Oslo, Munich và Upton House. Khung bàn thờ mạ vàng do ông thiết kế đã mất, nhưng nhóm tượng nhỏ Phép lạ Thánh Ildefonso của ông vẫn còn.