The Feast in the House of Levi

Nó vốn là bức Bữa tiệc ly, nhưng lại đầy những anh hề, chó và lính say rượu, và Tòa án Dị giáo đã triệu tập họa sĩ. Veronese không vẽ lại. Ông chỉ đổi tên bức tranh.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1573 Paolo Veronese vẽ một bức tranh khổng lồ cho phòng ăn tu viện dòng Đa Minh Santi Giovanni e Paolo ở Venice. Đó lẽ ra là bức Bữa tiệc ly, thay cho bức cùng đề tài của Titian đã bị hỏa hoạn phá hủy năm 1571. Khoảng ba tháng sau khi ông vẽ xong, Tòa án Dị giáo Venice triệu tập ông để giải thích những chi tiết bị coi là không hợp với Bữa tiệc ly. Ông bị hỏi vì sao tranh có những anh hề, lính Đức say rượu, người lùn và những thứ thô tục tương tự, và bị cáo buộc bất kính, thậm chí tội nặng là dị giáo cũng được nhắc đến. Biên bản phiên thẩm vấn ấy vẫn còn đến ngày nay.

Điều nên ngắm kỹ

Chúa Kitô ngồi giữa một bữa tiệc được đóng khung bởi những cột lớn và ba vòm cung, gợi nhớ một bức tranh bộ ba và những khải hoàn môn La Mã. Hai cầu thang hai bên dẫn mắt người xem về phía Ngài, và vì không có tòa nhà nào phía sau nên không gian như thuộc về thiên đường. Quanh Ngài là những nhân vật với đủ tư thế rực rỡ sắc màu: một người chảy máu mũi, kẻ hầu, lính Đức say. Veronese tránh dùng một điểm tụ duy nhất, để các đường chéo gặp nhau ở nhiều điểm, có lẽ vì bề mặt quá rộng và tranh sẽ được nhìn từ nhiều góc. Wikipedia ghi kích thước 555 x 1.309 cm, còn Wikidata ghi 560 x 1.039 cm; dù sao đây vẫn là một trong những bức tranh lớn nhất thế kỷ 16.

Ý nghĩa và dụng ý

Veronese tự bào chữa rất giản dị: tấm vải lớn và ông phải lấp đầy khoảng trống, và ông đã đặt những nhân vật gây phản cảm ở một tầng khác, cách xa Chúa và các tông đồ. Tòa án không bị thuyết phục. Họ cho rằng ông đã khiến Công giáo bị phái Tin Lành chỉ trích và buộc ông sửa tranh trong vòng ba tháng. Thay vào đó, ông đổi nhan đề, thêm một dòng chữ gắn bức tranh với Phúc Âm Luca chương 5, nơi Levi mở tiệc lớn và Chúa ngồi ăn cùng người thu thuế và tội nhân. Giờ đây tội nhân đã là một phần của câu chuyện, và không ai nói gì thêm. Một giả thuyết cho rằng phiên thẩm vấn liên quan đến chuyện nội bộ của Tòa án nhiều hơn là bản thân bức tranh.

Di sản

Vụ việc cho thấy sức ép mà Công đồng Trento và phong trào Phản Cải cách đặt lên nghệ thuật tôn giáo, với những quy định muộn màng, mơ hồ được các giáo sĩ diễn giải chặt chẽ thêm. Nó cũng giải thích vì sao họa sĩ, chứ không phải người đặt tranh, bị xét xử: thời Phục hưng, như chuyên luận năm 1435 của Leon Battista Alberti gợi ý, bố cục thường do họa sĩ tự quyết. Câu trả lời của Veronese, giữ nguyên bữa tiệc quý tộc Venice tưởng tượng đông đúc và lộng lẫy, chỉ đổi tên, đã khiến tác phẩm nổi tiếng vượt xa đề tài của nó. Ngày nay bức tranh phủ kín một bức tường của Gallerie dell'Accademia ở Venice.