Laocoön

Vị tư tế thành Troy từng cảnh báo về con ngựa gỗ nằm hấp hối giữa bầy rắn, còn phía sau, con ngựa đang tiến về Toledo. Đây là bức tranh thần thoại duy nhất của El Greco.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco vẽ Laocoön trong khoảng 1610-1614, vào cuối sự nghiệp dài ở Toledo, Tây Ban Nha, nơi ông định cư năm 1577 làm họa sĩ cho nhà thờ, sau khi học vẽ tranh thánh ở Crete rồi học tập ở Venice và Rome. Đề tài lấy từ chuyện cuộc chiến thành Troy. Laocoön, tư tế của thần Poseidon, đã cảnh báo dân thành rằng con ngựa gỗ là một mưu kế chết người. Họ không nghe, và các thần đứng về phía người Hy Lạp đã sai rắn biển giết ông cùng hai con trai. Câu chuyện có trong sử thi Aeneid của Virgil. Đây là bức tranh đề tài thần thoại duy nhất của El Greco.

Điều nên ngắm kỹ

Ở tiền cảnh, trên những phiến đá tối nhấp nhô, Laocoön nằm quằn quại tựa vào thi thể được vẽ phối cảnh rút ngắn của một người con, trong khi một con rắn cắn vào đầu ông. Bên trái, người con kia đứng uốn mình đau đớn khi con rắn lao tới. Bên phải, Apollo và Artemis lặng lẽ đứng nhìn, kèm một nhân vật dang dở chỉ có đầu và một chân. Các thân hình kéo dài, vặn xoắn, nhuốm sắc vàng xanh u ám. Phía sau là Toledo ảm đạm dưới mây xám cuộn xoáy, và một con ngựa thành Troy nhỏ đang tiến về thành phố.

Ý nghĩa và dụng ý

El Greco biết bức tượng cẩm thạch cổ nổi tiếng Laocoön và các con, được khai quật ở Rome năm 1506 và được ngưỡng mộ vì tỷ lệ lý tưởng. Thế nhưng ông cố ý rời bỏ sự cân bằng ấy. Bức tranh thuộc trường phái Kiểu cách (Mannerism), vốn khước từ sự hài hòa thời Phục Hưng đỉnh cao để theo đuổi thân hình kéo dài và cảm xúc mãnh liệt. Đặt bi kịch thành Troy trước Toledo có thể bắt nguồn từ truyền thuyết rằng người Toledo là hậu duệ người Troy. Thông điệp của ông vẫn còn tranh luận, nhưng bầu không khí tâm linh và khổ đau thì không thể nhầm lẫn.

Di sản

Bức tranh nay thuộc Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia ở Washington, D.C., trong Bộ sưu tập Samuel H. Kress, kích thước khoảng 142 x 193 cm. Tranh được xem là một đỉnh cao của trường phái Kiểu cách, mà theo nguồn, đạt tới đỉnh điểm với El Greco. Sự kết hợp giữa cảm thức tôn giáo sâu sắc và hình thức Kiểu cách thể hiện ở đây sẽ trở thành nét định hình của nghệ thuật Phục Hưng Tây Ban Nha. Đề tài đầy bạo lực, nhưng El Greco không biến nó thành cảnh phô diễn mà thành thị kiến về một thế giới khổ đau.