The Martyrdom of Saint Matthew

Trong một chớp sáng, đao phủ đứng trên vị thánh đã ngã, người xung quanh tản chạy, và một thiên thần nghiêng xuống trao cành cọ. Sau lưng kẻ giết người, Caravaggio vẽ chính gương mặt mình đang dõi theo.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Cuộc tử đạo của thánh Matthêu, vẽ năm 1599-1600, treo trong nhà nguyện Contarelli ở San Luigi dei Francesi, Roma, đối diện bức Ơn gọi thánh Matthêu và bên cạnh tranh bàn thờ Cảm hứng của thánh Matthêu. Đây là bức đầu tiên trong ba bức được treo, vào tháng 7 năm 1600. Hồng y Matthieu Cointerel, mất từ nhiều thập niên trước, đã quy định rõ phải vẽ gì: vị thánh bị một người lính sát hại, kiến trúc phù hợp và đám đông với cảm xúc thích đáng. Đơn hàng khiến Caravaggio rất vất vả, vì ông chưa từng vẽ tấm vải lớn như vậy với nhiều nhân vật đến thế. Ảnh X quang cho thấy hai lần thử trước đó.

Điều nên ngắm kỹ

Theo truyền thống, Matthêu bị giết theo lệnh vua Ethiopia khi đang dâng Thánh lễ, vì đã khiển trách nhà vua ham muốn cháu gái mình, một nữ tu. Caravaggio chọn khoảnh khắc kịch tính nhất: gã đao phủ nửa thân trần, rực trong ánh sáng, đứng trên vị thánh đã ngã với thanh gươm. Xung quanh là những người kinh hãi, sửng sốt, bàng hoàng, trong đó có cậu bé hoảng sợ bên trái, còn thiên thần chìa ra cành cọ tử đạo. Kiến trúc của các bản trước đã biến mất, nhân vật ít và gần hơn, ánh sáng chọn lọc soi rõ điều cốt yếu như đèn sân khấu. Lệch trái, sau kẻ sát nhân, là chân dung tự họa của Caravaggio.

Ý nghĩa và dụng ý

Thoạt nhìn cảnh như một cuộc hỗn loạn, nhưng nguồn tư liệu mời ta nhìn lại. Matthêu không co rúm vì sợ hãi, ông đang vươn tới món quà của thiên thần. Bàn tay nắm của đao phủ và cánh tay vươn của thiên thần là hai đường song song, và chỉ Matthêu thấy vị khách trời. Hiểu như vậy, bức tranh không nói về nỗi kinh hoàng chung, mà về cái chết của một vị thánh như cuộc gặp gỡ riêng với Thiên Chúa, đúng tinh thần hội họa Baroque Ý thường diễn tả tử đạo như khoảnh khắc hân hoan hơn là sợ hãi.

Di sản

Theo nguồn tư liệu, bức tranh đánh dấu lúc trường phái Kiểu cách cuối thế kỷ 16 nhường chỗ cho Baroque, và nó gây chấn động. Federico Zuccari, họa sĩ danh tiếng, đến xem và chê là chẳng ra gì, nhưng giới họa sĩ trẻ bị chinh phục hoàn toàn, và Caravaggio bỗng thành họa sĩ nổi tiếng nhất Roma. Ông còn biến bóng tối của nhà nguyện nhỏ thành lợi thế: nhà viết tiểu sử Peter Robb hình dung người đi dọc lối giữa thấy những thân người nhợt nhạt hiện ra từ bóng tối. Vị thánh và cậu bé bên trái gần như được trích từ bức Ám sát thánh Phêrô Tử đạo của Titian ở Venezia.

Có thể bạn chưa biết

Vẽ năm 1599-1600; treo vào tháng 7 năm 1600, bức đầu tiên trong ba bức ở nhà nguyện Contarelli.
Ảnh X quang cho thấy hai bố cục trước đó.
Có chân dung tự họa của Caravaggio sau lưng đao phủ.
Vẫn ở nhà nguyện Contarelli, San Luigi dei Francesi, Roma.

Wikipedia · Wikidata