Bữa tối ở Emmaus

Giỏ trái cây chênh vênh mép bàn, đôi tay người hành hương dang rộng, và một người lạ trẻ tuổi không râu bỗng được nhận ra: Caravaggio chộp lấy khoảnh khắc ngay trước khi phép lạ tan biến.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Caravaggio hoàn thành bức tranh năm 1601 tại Rome. Tác phẩm do Ciriaco Mattei, anh em của Hồng y Girolamo Mattei, đặt vẽ và trả tiền. Đề tài lấy từ Phúc Âm Luca (24:30-31): sau khi Phục Sinh, hai môn đồ trên đường về Emmaus gặp một người lạ, mời ông dùng bữa, và chỉ nhận ra đó là Chúa Giêsu khi ngài làm phép bẻ bánh, ngay trước khi ngài biến mất. Đây là phiên bản London, hiện ở Phòng tranh Quốc gia, một tấm toan lớn 196,2 × 141 cm, không nên nhầm với bức “Bữa tối ở Emmaus” năm 1606 của Caravaggio tại Pinacoteca di Brera ở Milan.

Điều nên ngắm kỹ

Các nhân vật có kích thước như người thật, đặt trên nền tối trống trơn dường như nuốt chửng mọi thứ trừ mặt bàn. Môn đồ được cho là Cleopas đeo vỏ sò của người hành hương; người kia mặc áo rách. Một người dang tay theo lối phối cảnh rút ngắn táo bạo, như vươn ra rồi thụt vào không gian bức tranh. Người chủ quán đứng, vầng trán phẳng lặng, gương mặt chìm trong bóng tối, dường như không hay biết điều đang diễn ra. Trên bàn là bữa ăn như một bức tranh tĩnh vật, giỏ thức ăn chênh vênh mép bàn như sắp rơi về phía ta.

Ý nghĩa và dụng ý

Chúa Giêsu hiện ra không râu, khác với Đức Kitô có râu trong bức “Ơn gọi Thánh Matthêu” của Caravaggio. Phúc Âm Mác (16:12) nói ngài hiện ra “dưới một hình dạng khác”, có lẽ lý giải lựa chọn này. Một chủ đề lặp lại ở Caravaggio là cái siêu phàm xen vào nhịp sống thường ngày; ở đây, một bữa ăn bình thường trở thành khoảnh khắc mặc khải, như thể Đức Kitô có thể bước vào những cuộc gặp gỡ hằng ngày của chính ta. Hãy nhìn lại giỏ trái cây: hai sợi mây lòi ra tạo thành ichthys, biểu tượng con cá của Kitô giáo sơ khai, và bóng trái cây trên khăn bàn tạo hình thân và đuôi cá.

Di sản

Bức tranh hiện treo tại Phòng tranh Quốc gia ở London. Sức mạnh bền bỉ của nó nằm ở cách kéo người xem vào cảnh: hiệu ứng trompe-l'œil dường như cho các nhân vật cử động về phía ta. Năm năm sau, ở phiên bản Milan, Caravaggio trở lại đề tài với cử chỉ kiềm chế hơn nhiều, đề cao sự hiện diện hơn là màn trình diễn. Sự thay đổi ấy có thể phản ánh cuộc đời ông, khi đó đã trốn khỏi Rome như kẻ ngoài vòng pháp luật sau cái chết của Ranuccio Tomassoni, hoặc sự trân trọng ngày càng lớn với lối diễn đạt tiết chế. Đặt cạnh nhau, hai phiên bản vẽ nên hành trình trưởng thành của một nghệ sĩ.

Có thể bạn chưa biết

Người đặt vẽ là Ciriaco Mattei, anh em của Hồng y Girolamo Mattei.
Những sợi mây trong giỏ trái cây tạo thành ichthys, biểu tượng con cá của Kitô giáo sơ khai.
Đức Kitô được vẽ không râu, có thể gợi lại câu “dưới một hình dạng khác” trong Phúc Âm Mác.
Một phiên bản thứ hai, tiết chế hơn, năm 1606, ở Pinacoteca di Brera, Milan.

Wikipedia · Wikidata