Giuditta斬 đầu Holofernes

Caravaggio không vẽ khoảnh khắc trước hay sau; ông chọn chính hành động ấy, và ba gương mặt bừng sáng giữa bóng tối tuyệt đối vẫn khiến người xem phải nín thở.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Đề tài lấy từ Sách Giu-đi-tha, kể về người góa phụ Judith cứu dân mình bằng cách đánh lừa tướng Assyria Holofernes: sau bữa tiệc trong lều, khi hắn say mềm, nàng cầm thanh gươm của hắn và giết hắn. Caravaggio vẽ tác phẩm ở Rome, nhưng niên đại còn tranh cãi. Wikipedia ghi khoảng 1599 đến 1600 hoặc 1602, còn Wikidata ghi 1598. Triển lãm Dentro Caravaggio ở Milan năm 2017 đến 2018 nghiêng về năm 1602, vì bức tranh dùng những nét phác nhẹ bên dưới, đặc trưng cho giai đoạn sau của ông. Theo nhà viết tiểu sử Giovanni Baglione, tác phẩm do chủ ngân hàng người Genoa Ottavio Costa đặt vẽ. Người mẫu cho Judith có lẽ là kỹ nữ La Mã Fillide Melandroni.

Điều nên ngắm kỹ

Ba nhân vật đứng trên một sân khấu nông, được chiếu sáng từ một bên như trong kịch, tách biệt trên nền đen như mực. Bên trái, Holofernes nằm sấp, cổ vặn lại khi quay về phía kẻ giết mình: hắn hoàn toàn không thể chống đỡ. Judith duỗi tay giữ lưỡi gươm nơi cổ hắn, và gương mặt nàng là trái tim của bức tranh, vừa quyết tâm vừa ghê sợ. Bên phải là người hầu Abra đứng nhìn. Bạo lực là thật và máu không bị che giấu, nhưng sức mạnh của bức tranh chủ yếu nằm ở những gương mặt. Ảnh chụp X-quang cho thấy Caravaggio đã điều chỉnh đầu Holofernes trong lúc vẽ, tách nó khỏi thân một chút và dịch rất nhẹ sang phải.

Ý nghĩa và dụng ý

Caravaggio chọn khoảnh khắc mà ông cho là kịch tính nhất: không phải lúc Judith tiến lại, cũng không phải lúc nàng giơ chiến lợi phẩm, mà chính hành động chặt đầu. Đó là một lựa chọn táo bạo, biến câu chuyện anh hùng trong Kinh Thánh thành điều gì đó tức thời và day dứt về đạo đức. Judith không phải biểu tượng đức hạnh thanh thản; nàng là một thiếu nữ đang làm điều khủng khiếp và cảm nhận rõ điều đó. Các nguồn cho rằng chủ nghĩa hiện thực ghê rợn ấy có thể bắt nguồn từ cảnh xử tử công khai Beatrice Cenci năm 1599 mà Caravaggio chứng kiến, dù đây chỉ là giả thuyết. Dù sao, bức tranh buộc người xem đối diện lòng can đảm và nỗi kinh hoàng trong cùng một khoảnh khắc.

Di sản

Điều đáng kinh ngạc là bức tranh đã biến mất khỏi tầm mắt nhiều thế kỷ và chỉ được tìm lại năm 1950. Nay nó thuộc Phòng trưng bày Quốc gia Nghệ thuật Cổ đại ở Rome. Ảnh hưởng của nó rất sâu rộng: Artemisia Gentileschi và nhiều họa sĩ khác chịu tác động mạnh mẽ, và những phiên bản của bà nằm trong số những hồi đáp nổi tiếng nhất. Câu chuyện còn một khúc quanh. Một bức Judith thứ hai, có thể của Caravaggio, niên đại 1607, được tìm thấy trên gác mái ở Toulouse năm 2014. Có học giả công nhận đó là tranh của ông; người khác cho là của Louis Finson, cộng sự của ông. Cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn, còn bức tranh ở Rome vẫn là tầm nhìn nguyên bản không ai tranh cãi.

Có thể bạn chưa biết

Bức tranh được tìm lại năm 1950.
Niên đại được đề xuất từ 1598 (Wikidata) đến khoảng 1599-1600 hoặc 1602 (Wikipedia).
Ảnh X-quang cho thấy Caravaggio đã dịch đầu Holofernes một chút khi vẽ.
Người mẫu cho Judith có lẽ là kỹ nữ La Mã Fillide Melandroni.

Wikipedia · Wikidata