The Elevation of the Cross

Chín người đàn ông gồng mình đẩy cây thập giá lên cao, và trên đó Chúa Kitô ngước mặt nhìn trời. Trải dài trên ba tấm gỗ lớn, Rubens khiến ta cảm nhận sức nặng thật sự của khoảnh khắc ấy.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Peter Paul Rubens vẽ bộ tranh ba tấm này bằng sơn dầu trên gỗ tại Antwerp, theo Wikipedia là trong các năm 1610 và 1611, còn Wikidata ghi 1609. Tranh được làm cho bàn thờ chính của nhà thờ Thánh Walburga ở Antwerp và là đơn đặt hàng tôn giáo quan trọng đầu tiên của ông sau khi trở về từ Ý cuối năm 1608. Bộ tranh đặt cao phía trên bàn thờ, có bậc thang dẫn lên, nên có thể nhìn thấy từ rất xa trong ngôi nhà thờ Gothic rộng lớn. Tác phẩm đưa hội họa Baroque khổ lớn vào nghệ thuật Flanders và khẳng định vị thế hàng đầu của Rubens. Ngày nay tranh ở Nhà thờ Đức Bà Antwerp, khổ khoảng 460 x 640 cm.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ tấm giữa. Chín người, gồm lính La Mã, một ông già quấn khăn và những người lao động cởi trần cơ bắp cuồn cuộn, kéo, nâng và đẩy cây thập giá nơi Chúa Giêsu đã bị đóng đinh. Một hiệp sĩ mặc giáp ngực có thể là chân dung tự họa của Rubens. Thân Chúa cắt chéo tấm tranh, tay nắm chặt quanh đinh, ánh mắt hướng lên. Ở góc dưới bên trái, một con chó hoảng hốt thở dốc. Tấm cánh trái có Thánh Gioan và Đức Maria buồn bã dõi theo, cùng nhóm phụ nữ và trẻ em kinh hoàng. Tấm cánh phải là hai tên trộm bị đưa đi hành hình và các sĩ quan La Mã cưỡi ngựa. Để ý dải núi đá và bầu trời tối dần nối liền cả ba tấm.

Ý nghĩa và dụng ý

Đám đông gồng sức làm hiện rõ sức nặng vô biên của Chúa, người theo truyền thống Công giáo gánh tội lỗi cả thế gian. Rubens nhấn mạnh sự hy sinh tự nguyện hơn là nỗi kinh hoàng: thân thể Chúa mang vẻ cao quý cổ điển, gương mặt chấp nhận, miệng hé mở như đang thưa với Thiên Chúa. Bầu trời sẫm lại báo trước nhật thực được kể trong Phúc Âm Matthew. Tác phẩm theo các hướng dẫn về hình ảnh tôn giáo của Công đồng Trent và mang tinh thần Phản Cải cách. Rubens còn đặt lời cầu tha thứ của Chúa đối lập với sự báo thù của các vị thần cổ đại, dựa vào tượng Laocoön để tạo nét mặt Chúa.

Di sản

Rubens học hỏi từ những gì đã nghiên cứu ở Rome và Venice: tượng cổ Laocoön, nhóm Niobid, Bò mộng Farnese, cùng các họa sĩ Michelangelo, Tintoretto và Caravaggio. Từ bức Đóng đinh của Tintoretto ở Scuola di San Rocco, ông mượn cách sắp xếp những người kéo đẩy quanh cây thập giá đang dựng lên; từ Caravaggio, sự tương phản sáng tối kịch tính. Với các thiên thần từng bay lượn phía trên khung, bộ tranh được xem là cách xử lý không gian Baroque trọn vẹn đầu tiên trong tranh thờ Bắc Âu. Những năm 1730, các tranh bệ thờ bị bán và nay không rõ ở đâu, nhưng bộ tranh lớn vẫn còn, và các phác thảo sơn dầu cho cánh tranh ở Phòng tranh Dulwich.