Đầu Medusa

Nàng vừa bị chặt đầu, vậy mà vẫn đang gào thét. Và theo các nguồn, gương mặt Caravaggio trao cho nữ yêu Gorgon Medusa chính là gương mặt của ông.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Những năm 1590, Caravaggio làm việc ở Roma, danh tiếng và tiền bạc ngày một tăng, nhưng đó cũng là những năm ông nhiều lần va chạm với pháp luật. Bị bắt năm 1598 vì mang kiếm, ông tự bào chữa rằng mình là họa sĩ của Hồng y del Monte, sống trong nhà ngài. Chính vị bảo trợ ấy, Francesco Maria del Monte, đã đặt vẽ Medusa, định tặng chiếc khiên kỷ niệm cho Ferdinando I de' Medici để đưa vào bộ sưu tập nhà Medici. Caravaggio vẽ hai phiên bản. Bản đầu, năm 1596, được gọi là Murtula theo tên nhà thơ Gaspare Murtola, có chữ ký và thuộc sở hữu tư nhân. Bản thứ hai lớn hơn đôi chút, không ký tên cũng không ghi năm, thường được xếp vào khoảng 1597. Cũng quanh thời điểm đó, ông nhận việc trang trí nhà nguyện Contarelli.

Điều nên ngắm kỹ

Đây không phải một bức tranh phẳng mà là chiếc khiên lồi bằng gỗ dương bọc vải lanh, khoảng 60 nhân 55 xăng-ti-mét. Caravaggio dựng nó qua nhiều lớp: các lớp nền, một lớp phản quang, rồi nền xanh lục pha từ gỉ đồng và vàng chì thiếc, cuối cùng mới là hình vẽ. Trên sắc xanh mát lạnh ấy, chiếc đầu như bật ra phía trước. Đôi mắt trợn to, chân mày nhíu chặt, miệng há hốc. Rắn quằn quại thay cho tóc, máu tuôn từ cổ bị chặt. Caravaggio dùng lối tenebrism, tương phản sáng tối sâu đậm, cùng chủ nghĩa hiện thực sắc lạnh để tạo ảo giác ba chiều trên bề mặt cong, và kéo dài gò má, quai hàm để tăng hiệu quả.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh ghi lại khoảnh khắc trong thần thoại Hy Lạp khi người anh hùng Perseus chặt đầu Medusa, người phụ nữ bị nữ thần Athena nguyền rủa để ai nhìn vào cũng hóa đá. Caravaggio đóng băng giây phút ngay sau cái chết, khi chiếc đầu dường như vẫn còn ý thức, kinh hoàng trước số phận của chính mình. Khi trao cho Medusa gương mặt của mình, ông tự đặt mình vào vị thế miễn nhiễm với ánh nhìn chết chóc ấy, một trò đùa táo bạo, gần như thách thức. Hình chiếc khiên còn mang một thông điệp khác. Một giai thoại nổi tiếng kể rằng cha của Leonardo da Vinci từng nhờ ông vẽ lên một chiếc khiên, và Leonardo đã tạo ra một quái vật lai từ rắn, côn trùng và thằn lằn. Medusa tóc rắn của Caravaggio mời gọi phép so sánh ấy, đặt chàng họa sĩ trẻ vào cuộc đua với một huyền thoại.

Di sản

Món quà của del Monte dành cho nhà Medici, và Medusa đến nay vẫn ở Firenze, trong Phòng trưng bày Uffizi. Tác phẩm thường được nhắc đến như dấu hiệu cho niềm say mê bạo lực và hiện thực của Caravaggio, khác xa những đề tài lý tưởng hóa được nhiều họa sĩ thời ấy ưa chuộng. Chiếc đầu bị chặt trở thành mô-típ lặp lại trong sự nghiệp ông: ông quay lại cảnh chặt đầu trong Judith chặt đầu Holofernes, David với đầu Goliath và Vụ chém đầu Thánh Gioan Tẩy Giả. Đứng trước chiếc khiên này, bạn gặp một nghệ sĩ đang thử xem sơn có thể khiến nỗi kinh hoàng trở nên thật đến đâu, và một chàng trai đủ gan đặt gương mặt mình vào giữa một huyền thoại.

Có thể bạn chưa biết

Caravaggio vẽ hai phiên bản; bản 'Murtula' năm 1596 có chữ ký và thuộc sở hữu tư nhân.
Bản ở Uffizi không ký tên, không ghi năm; 1597 là niên đại ước định thường dùng.
Tranh vẽ trên vải căng trên một chiếc khiên lồi bằng gỗ dương.
Nền xanh lục được pha từ gỉ đồng và vàng chì thiếc.

Wikipedia · Wikidata