The Inspiration of Saint Matthew

Vị thánh sử vội vã đến bàn viết, chiếc ghế đẩu chênh vênh về phía ta, trong khi thiên thần cuộn trong tấm vải trắng đếm từng điều ông phải viết. Lần thử thứ hai của Caravaggio cho bức bàn thờ này vẫn còn treo ở Roma.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức Cảm hứng của thánh Matthêu là tranh sơn dầu năm 1602, vẽ cho bàn thờ nhà nguyện Contarelli trong nhà thờ San Luigi dei Francesi, nhà thờ của cộng đồng người Pháp ở Roma. Nhà nguyện gắn với Hồng y người Pháp Matthieu Cointerel. Tháng 2 năm 1602, sau khi hai bức đầu đã được treo trên tường hai bên, Caravaggio nhận vẽ tranh bàn thờ, hạn giao vào lễ Hiện Xuống năm ấy. Phiên bản đầu, Thánh Matthêu và thiên thần, bị từ chối, về sau bị phá hủy do tai nạn trong Thế chiến thứ hai. Bức thứ hai hoàn thành nhanh, ông được trả tiền vào tháng 9 năm 1602.

Điều nên ngắm kỹ

Mọi thứ chìm trong bóng tối, trừ hai nhân vật lớn. Phía trên, thiên thần thuộc về một cõi bay bổng, cao vời, quấn trong tấm vải gợn sóng vòng quanh. Phía dưới, Matthêu cúi vào công việc khi thiên thần kể ra cho ông những điều sắp tới. Ông như vừa vội đến bàn: chiếc ghế đẩu chênh vênh nhô ra khỏi tranh vào không gian của ta, một chi tiết nhỏ mà sống động kéo người xem vào khoảnh khắc ấy. Nét mặt ông nghiêm trang, chăm chú. Khổ tranh đứng, 292 x 186 cm theo Wikidata, hợp với vị trí phía trên bàn thờ.

Ý nghĩa và dụng ý

Đây là bức tranh về sự lắng nghe. Thiên thần không trao cho Matthêu một cuốn sách viết sẵn, mà đếm ra từng phần việc phía trước, còn vị thánh nửa đứng nửa ngồi cúi xuống đón nhận. Cuộc gặp gỡ giữa trời và đất hiện lên qua hai kiểu không gian: thiên thần lơ lửng, cuộn xoáy và bàn ghế vững chãi nhưng hơi chông chênh của người viết. Chiếc ghế nghiêng gợi sự khẩn trương, như thể cảm hứng đến trước khi ông kịp ngồi yên. Với ai biết hai bức tranh hai bên, bức bàn thờ là khoảnh khắc lặng giữa ơn gọi và tử đạo.

Di sản

Bức tranh treo giữa hai tấm lớn hơn, vẽ trước đó, là Cuộc tử đạo của thánh Matthêu và Ơn gọi thánh Matthêu, nên cả ba vẫn được ngắm cùng nhau ở chính nơi chúng được vẽ cho. Nguồn tư liệu cho biết đây không phải đơn đặt hàng dễ dàng, ít nhất hai trong ba bức phải thay hoặc vẽ lại cho vừa ý người bảo trợ, Hồng y Francesco Maria del Monte. Việc phiên bản đầu bị mất trong Thế chiến thứ hai khiến bức còn lại càng quý giá, như lời kết cho quá trình dài ấy.