The Immaculate Conception with Saint John the Evangelist

Thánh Gioan quay lưng về phía ta, ngước nhìn Đức Trinh Nữ lơ lửng phía trên, và ở chỗ của ông, ta thấy điều ông thấy. Khoảng năm 1585, El Greco biến một tín điều thành một thị kiến mà người xem được mời cùng chia sẻ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco chuyển đến Toledo năm 1577 sau nhiều năm ở Venice và Roma. Ông mong được vua Felipe II bảo trợ, nhưng những vụ kiện về khoản thù lao mà ông cho là không xứng đáng, cùng việc ông đặt phong cách riêng lên trên lối thể hiện tôn giáo giản dị, tả thực, đã đem lại kết quả ngược lại, và ông ở Toledo suốt phần đời còn lại. Ở đó ông thành công: từ 1581 đến 1585, nhu cầu tranh sùng kính tăng nhanh, khách hàng có thể chọn từ các mẫu, thường là phiên bản nhỏ, rồi ông chỉnh theo ý họ. Bức sơn dầu này có niên đại khoảng năm 1585; Wikidata ghi thập niên 1580.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ góc dưới bên trái, nơi Thánh Gioan ngồi quay lưng về người xem, sững sờ trước thị kiến Đức Mẹ bay lơ lửng phía trên. Một vầng hào quang hình hạnh nhân bao quanh đầu Mẹ, những tia nắng tỏa quanh, và các đầu thiên thần nhỏ dưới chân Mẹ tạo thành chiếc ngai, như trong bức Chúa Ba Ngôi 1577 đến 1579 của El Greco. Hãy tìm vầng trăng lưỡi liềm bên dưới, hoa hồng, hoa diên vĩ, cành ô liu, cành cọ và khu vườn khép kín. Bức tranh, 236 x 117 cm theo Wikidata, có nét góc cạnh, sơ đồ hóa phản ánh mối gắn bó của El Greco với cội nguồn Byzantine.

Ý nghĩa và dụng ý

Thay vì dẫn mắt người xem từ phải sang trái theo lối thường thấy ở phương Tây, El Greco đặt Gioan vào góc để người xem đứng vào chỗ của ông và cùng chia sẻ thị kiến. Vị thánh, dù quan trọng, nhường ánh đèn sân khấu cho mẹ của Chúa Kitô. Sự hiện diện của ông đại diện cho chính tín điều, qua thị kiến của ông ở đảo Patmos. Vầng trăng lưỡi liềm phản ánh lòng sùng kính Đức Mẹ rộng khắp ở Tây Ban Nha; hoa hồng không gai gợi mối quan hệ không tì vết giữa Thiên Chúa và Chúa Kitô; khu vườn khép kín chỉ Đức Maria là hortus conclusus, dấu hiệu của đức hạnh và sự trong trắng.

Di sản

Bức tranh được mô tả về cơ bản là tiền thân của bức Vô nhiễm Nguyên tội sau này của El Greco, một đề tài ông phát triển qua vài chục năm sự nghiệp. Nó thuộc những năm xưởng vẽ của ông ở Toledo lớn mạnh, về sau làm cả các khung kiến trúc cho nhà thờ và có một thập niên thịnh vượng từ 1597 đến 1607. Nhà thơ và nhà thuyết giảng Hortensio Félix Paravicino viết rằng đảo Crete cho El Greco sự sống và tay nghề, còn Toledo cho ông một quê hương tốt đẹp hơn. Theo Wikidata, bức tranh nay ở Bảo tàng Santa Cruz tại Toledo.