The Origin of the Milky Way

Một nữ thần ngồi trên mây giữa bầu trời đầy sao, và dòng sữa từ ngực bà tuôn ra thành Dải Ngân Hà. Rubens tự tay vẽ huyền thoại này cho nhà nghỉ săn bắn của vua Philip IV, và mượn gương mặt vợ mình cho nữ thần.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1636, vua Philip IV của Tây Ban Nha giao cho Rubens trang trí Torre de la Parada vừa được sửa sang, nhà nghỉ săn bắn của nhà vua trên Monte de El Pardo, bằng một loạt lớn cảnh thần thoại và cảnh săn, phần nhiều dựa trên Biến hình của Ovid. Đơn đặt hàng đi qua em trai nhà vua, Hồng y Ferdinand của Áo, thống đốc vùng Hà Lan thuộc Tây Ban Nha. Vì thời hạn gấp, Rubens vẽ phác thảo rồi giao phần lớn tranh cho các học trò cũ như Jacob Jordaens và Jan Boeckhorst. Chỉ khoảng 15 bức, trong đó có bức này, được cho là do chính tay ông vẽ. Cả bộ được chở về Madrid năm 1638. Nguồn tư liệu có chỗ ghi bộ tranh gồm 112 bức, có chỗ ghi 63 cảnh thần thoại cộng 50 cảnh săn.

Điều nên ngắm kỹ

Hera ngồi trên mây giữa các vì sao, đeo chuỗi ngọc trai, vòng tay nạm đá quý và tấm khăn voan trắng. Đứa bé vươn tay về phía ngực trái của bà nhưng chưa kịp bú, và dòng sữa tuôn mạnh ra khắp bầu trời, tạo thành Dải Ngân Hà. Sau lưng bà là cỗ xe vàng lấp lánh do hai con công kéo, loài chim thiêng của bà. Xa hơn, Zeus tựa khuỷu tay phải ngồi nhìn, nhận ra nhờ con đại bàng bên dưới đang quắp tia sét của ông. Gương mặt Hera được vẽ theo người vợ thứ hai của Rubens, Hélène Fourment. Các bản phác thảo ở Bảo tàng Mỹ thuật Hoàng gia Bỉ cho thấy về sau Rubens đã sửa tư thế chân nữ thần và thêm Zeus cùng con đại bàng.

Ý nghĩa và dụng ý

Ovid hầu như không kể về sự ra đời của Dải Ngân Hà, nên có lẽ Rubens dựa vào những tác giả khác như Hyginus. Các dị bản cổ không giống nhau: trong một bản, Hera vô tình cho Hermes bú rồi đẩy ra; trong bản khác, Hercules được đưa đến lúc bà đang ngủ; trong bản thứ ba, đứa bé đói quá nên tự làm sữa trào ra. Diodorus Siculus kể Athena tìm thấy Hercules bị bỏ rơi và xin Hera cho bé bú. Rubens không vẽ cảnh đẩy đứa bé ra, có vẻ là cách kể lại của riêng ông. Vì có mặt Zeus, nhà sử học nghệ thuật Cecil Gould cho rằng đứa bé là Hermes chứ không phải Hercules, quan điểm được Svetlana Alpers đồng tình, dù tranh thường được mô tả là Hercules.

Di sản

Tranh được ghi nhận tại Torre de la Parada năm 1701. Sau khi nhà nghỉ bị cháy trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, tranh được chuyển về Cung điện Hoàng gia Madrid, nơi các bản kiểm kê ghi nhận nó vào các năm 1772, 1794 và từ 1814 đến 1818. Sau khi vua Ferdinand VII qua đời, tranh vào Bảo tàng Prado năm 1834. Ngày nay tranh treo ở phòng 79, số kiểm kê P01668, khổ 181 x 244 cm. Wikipedia ghi niên đại 1636 đến 1638, còn Wikidata chỉ ghi thập niên 1630.