Samson and Delilah

Một người hùng ngủ say trong lòng người tình, lưỡi kéo kề mái tóc, một bà lão giơ ngọn nến sát bên. Được vẽ cho lò sưởi của một người bạn ở Antwerp, cảnh phản bội này cũng là một trong những bức tranh gây tranh cãi nhất ở National Gallery.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức tranh do Nicolaas II Rockox, thị trưởng Antwerp và là bạn thân của Rubens, đặt vẽ cho ngôi nhà Rockox. Tranh được định treo phía trên một bệ lò sưởi cao khoảng bảy foot, nên người xem sẽ nhìn nó từ dưới lên. Wikipedia ghi tranh vẽ khoảng năm 1609 đến 1610, còn Wikidata chỉ ghi những năm 1600. Hai bản chuẩn bị vẫn còn: một bản phác sơn dầu trên gỗ ở Bảo tàng Nghệ thuật Cincinnati và một bản vẽ mực nước thuộc một bộ sưu tập tư nhân ở Amsterdam. Một bức tranh thế kỷ 17 của Frans Francken Con, Tiệc tại nhà thị trưởng Rockox, cho thấy tác phẩm đang treo trên lò sưởi.

Điều nên ngắm kỹ

Samson ngủ thiếp trong lòng Delilah trong một căn phòng tối, ánh sáng chủ yếu đến từ ngọn nến bà lão cầm bên cạnh. Một chàng trai cắt tóc Samson với hai tay bắt chéo, dấu hiệu của sự phản bội. Delilah mặc đầy đủ áo xống nhưng để lộ ngực; tay trái nàng đặt lên vai phải Samson, cánh tay trái của chàng vắt qua chân nàng. Lính Philistine chờ sẵn ở góc phải phía sau. Trong hốc tường sau lưng Delilah là tượng thần Venus và Cupid, Cupid bị bịt miệng chứ không bị bịt mắt. Hãy để ý cả những nếp vải công phu và bảng màu: phân tích năm 1983 không tìm thấy chút sắc tố xanh lam nào, chỉ có son carmine, vàng chì thiếc, đỏ son, đất vàng, trắng chì và đen than.

Ý nghĩa và dụng ý

Cảnh này lấy từ Cựu Ước, sách Thủ lãnh chương 16. Samson, người hùng Do Thái chiến đấu với quân Philistine, phải lòng Delilah, người đã bị họ mua chuộc, và nói với nàng rằng sức mạnh của chàng nằm ở mái tóc chưa từng cắt. Khi tóc bị cắt, chàng bị bắt. Bà lão cầm nến không có trong câu chuyện Kinh Thánh. Người ta cho rằng bà là một mụ dắt mối, và việc đặt gương mặt nghiêng của bà cạnh Delilah có thể gợi quá khứ của bà và tương lai của Delilah. Bức tượng Venus và Cupid bị bịt miệng có thể được hiểu là nguyên nhân số phận của Samson và công cụ cho hành động của Delilah.

Di sản

Sau khi Rockox qua đời năm 1640, tranh được bán công khai để làm từ thiện cho một người mua không rõ danh tính. Một tấm tranh cùng đề tài do Hoàng thân Hans-Adam I xứ Liechtenstein mua năm 1700 có lẽ chính là bức này, dù khi ấy nó được ghi là của Jan van den Hoecke, và từng có lúc tranh được gán cho Gerard van Honthorst. Ludwig Burchard tìm lại tranh năm 1929, và National Gallery mua nó trong một cuộc đấu giá năm 1980. Họa sĩ Euphrosyne Doxiadis đã đặt nghi vấn về tác giả, dựa vào những khác biệt so với các bản chép thời đó, việc thiếu các lớp láng màu và những khoảng trống trong lịch sử tranh từ 1641 đến 1929. Phép đo vòng gỗ xác nhận đúng thời kỳ, và phần lớn giới nghiên cứu chấp nhận đây là tranh Rubens, dù một phân tích bằng AI năm 2021 của công ty Art Recognition cho rằng có 91 phần trăm khả năng tranh không phải của ông.