El Greco · 1600

Một tấm toan cao và hẹp: thánh Giuse dắt Chúa Hài Đồng bên cạnh, các thiên thần hạ những vương miện về phía đầu ông, còn thành Toledo nằm nhỏ bé và kỳ lạ ở góc dưới.
El Greco vẽ bức sơn dầu trên toan này khoảng năm 1600, và ngày nay tranh được giữ tại Bảo tàng Santa Cruz ở Toledo, Tây Ban Nha. Ở góc dưới bên trái, ông ký bằng chữ Hy Lạp in hoa với tên khai sinh Doménikos Theotokópoulos, kèm chữ nghĩa là đã làm. Vì kích thước 109 x 56 cm, đây có thể là tấm toan mang số 32 trong bản kiểm kê thứ hai do con trai ông là Jorge Manuel lập sau khi danh họa qua đời. Harold Wethey đánh số 254 cho tranh trong danh mục tác phẩm El Greco.
Trước hết hãy nhìn màu áo: Chúa Hài Đồng mặc áo choàng hồng, còn thánh Giuse khoác vải vàng bên ngoài áo choàng xanh lam. Phía trên, các thiên thần bay xuống, mang vương miện quanh đầu thánh Giuse. Rồi hãy hạ mắt xuống góc dưới bên phải, nơi mở ra quang cảnh Toledo. Bên trái là những ngọn đồi quanh thành phố, với lâu đài San Servando và cây cầu Alcántara. Bên phải là tháp nhà thờ chính tòa và cung điện Alcázar, chưa có những ngọn tháp nhọn vì lúc ấy chúng chưa được xây.
Hai nhà nghiên cứu đọc bức tranh nhỏ này theo hai cách khác nhau. Harold Wethey khen tranh có chất lượng tuyệt vời và cho rằng đây có lẽ là một phiên bản chuẩn bị cho bức Thánh Giuse và Chúa Hài Đồng trong nhà nguyện San José ở Toledo. José Gudiol thì không đồng ý: theo ông, tranh hoàn toàn không được vẽ như một bản phác chuẩn bị, vì phần hoàn thiện kỹ lưỡng mang lại cho từng chi tiết sự hoàn hảo và rõ ràng cao nhất có thể. Ông thấy nét vẽ đầy chất trữ tình, nhất là ở các thiên thần bay xuống và quang cảnh thành phố bên dưới.
Thành phố ở hậu cảnh không phải là một tấm bản đồ trung thực. El Greco sắp đặt các công trình của Toledo một cách tùy hứng, theo một phối cảnh khó có thật, để bố cục thêm cá tính và ý nghĩa. Sự tự do ấy với chính thành phố ông chọn làm quê hương khiến bức tranh mang cảm giác riêng tư hơn là ghi chép. Tranh vẫn thuộc về Toledo, trong Bảo tàng Santa Cruz, không xa nhà nguyện có bức tranh thờ mà nó có thể là tiếng vọng, và vẫn là một tác phẩm hoàn chỉnh, chăm chút chứ không chỉ là một bản nghiên cứu.
El Greco (1541-1614)
nghệ thuật tôn giáo · Giê-su · trường phái kiểu cách · Thánh Giuse · Museum of Santa Cruz
View of Toledo - El Greco (1596)
The Disrobing of Christ - El Greco (1570s)
The Vision of Saint John - El Greco (1610)
The Nobleman with his Hand on his Chest - El Greco (1580)
Laocoön - El Greco (1610s)
Saint Martin and the Beggar - El Greco (1597)
Adoration of the Shepherds - El Greco (1612)
The Wedding at Cana - Paolo Veronese (1560s)
The Feast in the House of Levi - Paolo Veronese (1573)
Bữa tối cuối cùng - Jacopo Tintoretto (1563)
Miracle of the Slave - Jacopo Tintoretto (1540s)
Venus of Urbino - Titian (1538)
Lễ Đức Mẹ Lên Trời - Titian (1510s)
Bữa tối tại Emmaus - Caravaggio (1601)
Sự kêu gọi của Thánh Matthew - Caravaggio (1609)
Các vị sứ thần - Hans Holbein the Younger (1533)
Xác Kitô chết trong mộ - Hans Holbein the Younger (1520s)