St. John the Baptist, Valencia

Một nhà tiên tri trẻ khoác da thú chỉ xuống con chiên nhưng lại quay đầu đi, trên nền trời giông bão. Suốt nhiều năm bức tranh trông xỉn màu, cho đến khi lần làm sạch năm 1991 trả lại thứ ánh sáng lấp lánh của nó.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco vẽ Thánh Gioan Tẩy Giả trong hai phiên bản do chính tay ông thực hiện, gần như giống hệt nhau. Bức này ở Bảo tàng Mỹ thuật Valencia, số danh mục 499; bức kia, lớn hơn và được xem là đẹp hơn, ở Bảo tàng Mỹ thuật San Francisco. Đề tài gợi lại một đoạn Phúc âm Luca (1:76-77), trong đó Gioan được báo trước rằng ông sẽ là ngôn sứ của Đấng Tối Cao và đi trước Chúa để dọn đường cho Người. Bài viết ghi tranh vẽ khoảng 1600 đến 1605, còn Wikidata ghi năm 1600.

Điều nên ngắm kỹ

Thánh Gioan được vẽ ở tuổi khoảng ba mươi, khoác da thú, tay trái ôm một cây gậy dài có hình thánh giá ở đầu. Góc dưới bên phải là một con chiên, biểu tượng Chiên Thiên Chúa, nằm trên mặt đất chứ không trên tảng đá như ở bản San Francisco. Vị thánh chỉ vào con chiên bằng ngón áp út và ngón giữa của bàn tay phải, trong khi đầu hơi xoay theo hướng ngược lại. Phía sau là phong cảnh dưới bầu trời giông bão, làm nổi bật dáng hình của ông. Bức tranh 103 x 62 cm có chữ ký bằng chữ Hy Lạp nghiêng lớn màu nâu trên tảng đá bầu dục bên trái.

Ý nghĩa và dụng ý

Cử chỉ ấy nói lên tất cả: Gioan, người đi trước, không nhìn vào chính mình mà chỉ về con chiên, dấu hiệu của Chúa Kitô đang đến sau ông, đúng vai trò mà câu Phúc âm Luca trao cho ông. Sự tương phản giữa bầu trời tối, bất an và thân hình được chiếu sáng biến một hình ảnh sùng kính lặng lẽ thành điều gì đó căng tràn. Sau lần làm sạch năm 1991, bức tranh hiện ra với điều mà bài viết gọi là một cảm thức kỳ diệu về ánh sáng, với những ánh phản chiếu lấp lánh trên phong cảnh và trên chính vị thánh, thứ ánh sáng khiến một dáng người tĩnh lặng như đang sống.

Di sản

Harold Wethey, người xếp tranh ở số 251 trong danh mục El Greco, nhận xét màu sắc của nó nghèo nàn và cho rằng một học trò đã tham gia nhiều vào việc vẽ. Lần làm sạch năm 1991 khiến nhận định đó trở nên phức tạp hơn, khi trả lại cho bức tranh sắc màu đã mất theo thời gian. Tiziana Frati ghi nó ở số 118-b. Wethey cũng nhắc đến ba bản sao của đề tài này, đều có chất lượng đáng ngờ. Đặt cạnh người anh em sinh đôi ở San Francisco, bức Valencia cho thấy El Greco lặp lại một hình ảnh thành công nhưng thay đổi những chi tiết nhỏ, như chỗ con chiên nằm.