Saint Joseph and the Christ Child

Thánh Giuse bước về phía ta, trẻ, cao lớn và khỏe mạnh, một tay chống gậy, tay kia che chở Chúa Hài Đồng, trong khi các thiên thần mang đến hoa huệ, hoa hồng và vòng nguyệt quế. Phía sau là Toledo, các công trình được El Greco sắp xếp lại theo trí tưởng tượng.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Đây là bức quan trọng nhất trong các bàn thờ của Nhà nguyện San José ở Toledo, được ghi nhận trong tài liệu từ năm 1597 đến 1599, còn Wikidata chỉ ghi thập niên 1590. Trước thế kỷ 16, Thánh Giuse thường được vẽ như một người thợ lớn tuổi và việc tôn kính ông không mấy nổi bật; chính El Greco từng vẽ ông như nhân vật phụ trong các bức như Ba Vua thờ lạy. Sau Công đồng Trento, vai trò của ông được nâng lên. Năm 1570, Johannes Molanus, giáo sư ở Louvain, khuyên nên vẽ Giuse trẻ, khỏe và sẵn lòng, đủ sức bảo vệ Đức Trinh Nữ bằng lao động, và năm 1580 tu sĩ Alonso de Villegas cũng đưa ra một hình ảnh trẻ trung tương tự.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh cao 289 x 147 cm. Thánh Giuse, một người đàn ông chưa tới bốn mươi, mặc áo dài xanh và áo choàng vàng, tay phải cầm gậy, tay trái che chở Chúa Hài Đồng mặc áo hồng, dáng hình Hài Đồng như hòa trọn vào thân ông. Phía trên, các thiên thần áo đỏ, hồng và xanh nhạt xoay mình trong những thế phối cảnh táo bạo; thiên thần giữa dâng hoa huệ, một vị cầm bó hồng, vị thứ ba mang vòng nguyệt quế. Ở hậu cảnh có thể nhận ra Toledo: lâu đài San Servando, cầu Alcántara, tường thành, tháp nhà thờ chính tòa và cung Alcázar khi chưa có các chóp nhọn, vì chúng chưa được xây.

Ý nghĩa và dụng ý

Theo José Álvarez Lopera, Thánh Giuse ở đây là một trong những sáng tạo đẹp nhất của El Greco: một lữ khách, người bảo hộ và dẫn đường cho Chúa Hài Đồng. Bố cục phù hợp với quan niệm của Giáo hội thời Phản Cải cách về vị thánh và dường như bám sát lời khuyên của Molanus. El Greco đặt các công trình của Toledo một cách tùy hứng, với phối cảnh khó có thật, để tăng tính cách và ý nghĩa cho cảnh. Phía dưới, ông chỉ vẽ một khoảng đất vừa đủ cho hai nhân vật đặt chân, vì điều ông muốn làm nổi bật chỉ là hai hình người và quang cảnh phía sau, như một cuộc dạo bước giữa thiên đàng và thành phố thân yêu.

Di sản

Bức tranh có chữ ký bằng chữ Hy Lạp nghiêng nhỏ trên mảnh giấy ở góc dưới bên trái, và mang số 15 trong danh mục El Greco của Harold Wethey. Nhóm thiên thần chao lượn, với lối phối cảnh táo bạo, được so sánh với thiên thần mà Tintoretto vẽ trong bức Thánh Máccô giải thoát người nô lệ. Tranh vẫn ở Nhà nguyện San José tại Toledo, nơi nó được vẽ cho, và là một hình ảnh sống động cho thấy một vị thánh từng chỉ đóng vai phụ đã trở thành, vào khoảng năm 1600, một người bảo hộ trẻ trung và anh hùng.