Saint John the Evangelist and Saint Francis of Assisi

Hai vị thánh chân trần chưa từng gặp nhau khi còn sống nay đứng cạnh nhau trò chuyện. El Greco ghép Gioan Tông đồ với Phanxicô Assisi, nhiều khả năng theo ý người đặt tranh, dưới một bầu trời mây xám pha xanh.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco vẽ nhiều bức về những cặp thánh. Có cặp, như ba phiên bản Thánh Phêrô và Thánh Phaolô, dựa trên một tích trong Tân Ước hoặc mang ý nghĩa giáo lý. Có cặp khác, như bức này hay Thánh Anrê và Thánh Phanxicô, được ghép hoàn toàn tùy ý, có lẽ theo mong muốn riêng của người đặt hàng, và giới chức thời Phản Cải cách dường như không phản đối. Đề tài này có hai phiên bản: bản chính, khoảng 110 x 86,5 cm, ở Phòng tranh Uffizi tại Florence, và bản nhỏ hơn này, 64 x 50 cm, ở Bảo tàng Prado tại Madrid.

Điều nên ngắm kỹ

Thánh Gioan đứng bên trái, mặt hướng về người xem nhưng đầu quay sang người bạn đồng hành. Ông là một chàng trai trẻ không râu, tóc nâu, khoác áo choàng đỏ lớn, mảng màu ấm duy nhất của bức tranh, bên ngoài áo dài xanh thẫm. Ngón trỏ tay phải chỉ lên trời, tay trái cầm một chén thánh có con rồng nhỏ có cánh trồi lên. Một con đại bàng ở góc dưới bên trái. Thánh Phanxicô bên phải giống hệt hình ông trong bức Thánh Phanxicô của bàn thờ Santa Bárbara: áo dòng xám, mũ trùm, dây thắt ba nút ngang hông, một tay mở về phía Gioan, tay kia đặt trên ngực để lộ một dấu thánh.

Ý nghĩa và dụng ý

Mỗi vật ở đây đều là một biểu tượng. Con rồng trong chén nhắc đến lần người ta toan đầu độc Thánh Gioan, được kể trong Truyền thuyết Vàng của Jacobus de Voragine, còn con đại bàng đánh dấu ông, giữa bốn vị thánh sử, là tác giả Phúc âm Gioan và sách Khải Huyền. Thánh Phanxicô mang dấu thánh, vết thương của Chúa Kitô, cùng sợi dây thắt nút của dòng mình. Sau lưng họ là nền đất đá, đồi cây ở giữa và một ngọn núi phủ tuyết bên phải, khiến cuộc trò chuyện giữa hai cuộc đời thánh thiện rất khác nhau như diễn ra trong một không gian rộng mở, vượt thời gian.

Di sản

Bức ở Madrid là sơn dầu trên vải, được bài viết ghi niên đại khoảng năm 1600, trong khi Wikidata ghi 1597. Tranh đến Prado từ Bảo tàng Trinidad, mang số X-389 trong danh mục El Greco của Harold Wethey và số 119-a theo Tiziana Frati. Wethey đánh giá đây là một bức tầm thường thuộc trường phái El Greco chứ không phải do chính tay bậc thầy vẽ, nên có thể xem nó như tiếng vọng từ xưởng vẽ của bản Florence, bản có chữ ký bằng chữ Hy Lạp trên một tảng đá và được Uffizi mua năm 1976.