Saint Catherine of Alexandria

Một thiếu nữ quỳ bên chiếc bánh xe gãy, tay đặt trên thanh gươm, bình thản nhìn thẳng ra phía ta. Đó là vị thánh của trí tuệ và lòng can đảm, và Caravaggio đã trao cho bà gương mặt của một người phụ nữ có thật ở Rome.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức tranh từng thuộc về Hồng y Francesco Maria del Monte, người bảo trợ đầu tiên của Caravaggio, và được ghi trong bộ sưu tập của ông năm 1627. Thánh Catherine và Maria Magdalena được cho là hai vị thánh Hồng y yêu mến nhất. Theo học giả Alessandro Zuccari, tranh được vẽ theo gợi ý của Hồng y khi Caravaggio sống trong dinh Palazzo Madama ở Rome. Các nguồn hơi vênh nhau về niên đại: Wikipedia ghi khoảng năm 1593, còn Wikidata ghi 1598. Dù thế nào, đây vẫn là những năm người họa sĩ trẻ đang tìm ra giọng nói riêng. Ngày nay tranh treo tại Bảo tàng Thyssen-Bornemisza ở Madrid, khổ khoảng 173 x 133 cm.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy nhìn người mẫu trước tiên. Caravaggio chọn Fillide Melandroni, một kỹ nữ nổi tiếng ở Rome, để hóa thân thành vị thánh, một lựa chọn mà các nguồn gọi là gây tranh cãi. Bà không phải hình mẫu lý tưởng xa vời mà là một con người cụ thể, và chính sự gần gũi ấy tạo nên sức mạnh của bức tranh. Quanh bà là dấu hiệu của câu chuyện: chiếc bánh xe hành hình và vũ khí của cuộc tử đạo cuối cùng. Để ý cách đồ vật được vẽ chắc nặng chẳng kém gì con người. Fillide còn làm mẫu cho ông trong Martha và Maria Magdalena, Judith chém đầu Holofernes, và một bức chân dung đã cháy ở Berlin trong Thế chiến thứ hai.

Ý nghĩa và dụng ý

Catherine thành Alexandria là hình tượng được yêu mến trong nghệ thuật Công giáo, gắn với vẻ đẹp, sự dũng cảm, trinh khiết và trí tuệ. Truyền thuyết kể rằng năm mười tám tuổi, bà đối mặt hoàng đế La Mã, tranh luận với các triết gia của ông và cải đạo nhiều người. Bị kết án chết trên bánh xe gắn gai, bánh xe vỡ tan khi bà vừa chạm vào, và sau đó bà bị chém đầu. Vì thế chiếc bánh xe gãy ở đây là dấu hiệu của một đức tin mà công cụ quyền lực không bẻ gãy được. Bà trở thành thánh bảo trợ của thư viện, thầy giáo, học giả và những ai sống nhờ bánh xe.

Di sản

Bức tranh mở đầu mối duyên làm việc lâu dài giữa Caravaggio và người mẫu của ông, gương mặt sẽ trở lại trong nhiều kiệt tác. Nó cũng cho thấy gu thẩm mỹ của Hồng y del Monte, người đã cho họa sĩ cả chốn nương thân lẫn đề tài. Bản thân vị thánh có số phận lạ lùng: năm 1969, Giáo hội đưa bà ra khỏi lịch các thánh vì giới sử học nghi ngờ bà từng tồn tại, rồi đến năm 2002 lại phục hồi, dù phần đông sử gia vẫn giữ quan điểm cũ. Qua tất cả, hình ảnh của Caravaggio vẫn giữ bà thật gần: một thiếu nữ vững vàng, không sợ hãi, bên chiếc bánh xe không giữ nổi bà.

Có thể bạn chưa biết

Được ghi trong bộ sưu tập của Hồng y Francesco Maria del Monte năm 1627.
Người mẫu là Fillide Melandroni, người cũng làm mẫu cho Judith chém đầu Holofernes.
Wikipedia ghi khoảng năm 1593, Wikidata ghi 1598.
Lưu giữ tại Bảo tàng Thyssen-Bornemisza, Madrid; 173 x 133 cm.

Wikipedia · Wikidata