El Greco · 1610

Chỉ cao 9,5 cm, bức chân dung tí hon này vẽ một học giả râu bạc mặc đồ đen trên nền xanh lục sẫm. Đây là một trong số ít tiểu họa được gán cho El Greco, và người trong tranh là bạn ông, Francisco de Pisa ở Toledo.
Francisco de Pisa là tiến sĩ giáo luật, trưởng khoa thần học và nghệ thuật khai phóng của Đại học Hoàng gia Toledo, và là tuyên úy nghi lễ Mozarab của Nhà thờ chính tòa Toledo. Ông viết cuốn Mô tả Thành phố Đế quốc Toledo, xuất bản năm 1605. Ông là bạn thân của El Greco, người cũng vẽ ông trong một bức chân dung lớn hơn nay ở Bảo tàng Nghệ thuật Kimbell tại Fort Worth. Trong phần chưa xuất bản của cuốn sách, Pisa ca ngợi bức Lễ an táng bá tước Orgaz, và có thể chính ông là một nhân vật trong tranh ấy, khi còn trẻ hơn. Wikipedia tiếng Tây Ban Nha ghi tiểu họa này vào khoảng năm 1604, còn Wikidata ghi 1610.
Đây là một tiểu họa cỡ lá bài, vẽ sơn dầu trên giấy dán lên gỗ, 9,5 x 5,8 cm, không có chữ ký. Phía trên, cạnh tấm khiên có hình đại bàng hai đầu, là dòng chữ F.PISA AETAT.63, ghi tuổi ông. Phía dưới có một dòng khác đọc là LICENCIATUS VE-LUGA, khiến một số người đặt câu hỏi về danh tính người mẫu. Bộ áo đen và bộ râu trắng nổi bật trên nền xanh lục sẫm. Khuôn mặt được tạo hình bằng những nét cọ nhỏ, và nền trung tính khiến ánh mắt trở thành trung tâm của mọi thứ.
Được làm cho một vòng thân mật, tác phẩm nhỏ này mang cảm xúc khác với các chân dung chính thức. Nó là thứ để cầm trong tay chứ không phải để treo trong sảnh, là hình bóng một người bạn chứ không phải lời tuyên bố về địa vị. Sự gần gũi ấy, và tình thân giữa họa sĩ với người mẫu, là điều làm nó cảm động: El Greco vẽ người đã viết về thành phố của ông và ngưỡng mộ bức tranh vĩ đại nhất của ông. Câu đố của dòng chữ phía dưới nhắc ta rằng cả những vật nhỏ bé cũng có thể giữ bí mật của mình.
Đây là một trong số ít tác phẩm khổ này thường được tính vào sự nghiệp El Greco, mang số X-206 trong danh mục của Harold Wethey. Năm 1916, Joaquín Ezquerra del Bayo đưa nó vào một triển lãm tiểu họa chân dung ở Tây Ban Nha như tác phẩm của El Greco, thuộc sở hữu của hầu tước de la Vega Inclán. Tranh có lẽ xuất phát từ Beaterio de Santa Ana do chính Pisa sáng lập, rồi qua tay Benigno de la Vega Inclán và Gregorio Marañón, và được đem đấu giá năm 2015. Năm 2019, nó được công nhận là Tài sản Văn hóa vì giá trị lịch sử, biểu tượng và nghệ thuật.
El Greco (1541-1614)
View of Toledo - El Greco (1596)
The Disrobing of Christ - El Greco (1570s)
The Vision of Saint John - El Greco (1610)
The Nobleman with his Hand on his Chest - El Greco (1580)
Laocoön - El Greco (1610s)
Saint Martin and the Beggar - El Greco (1597)
Adoration of the Shepherds - El Greco (1612)
The Wedding at Cana - Paolo Veronese (1560s)
The Feast in the House of Levi - Paolo Veronese (1573)
Bữa tối cuối cùng - Jacopo Tintoretto (1563)
Miracle of the Slave - Jacopo Tintoretto (1540s)
Venus of Urbino - Titian (1538)
Lễ Đức Mẹ Lên Trời - Titian (1510s)
Bữa tối tại Emmaus - Caravaggio (1601)
Sự kêu gọi của Thánh Matthew - Caravaggio (1609)
Các vị sứ thần - Hans Holbein the Younger (1533)
Xác Kitô chết trong mộ - Hans Holbein the Younger (1520s)