Madonna and Child with Saint Martina and Saint Agnes

Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng ngự trên ngai giữa các thiên thần, phía dưới là hai nữ thánh tử đạo, một người ôm cừu non, một người đặt tay lên đầu sư tử. El Greco ký tên bằng những chữ cái Hy Lạp nhỏ giấu trên chính con sư tử ấy.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco vẽ bức tranh này giữa năm 1597 và 1599 cho một bàn thờ bên của Nhà nguyện San José ở Toledo, thuộc bộ bình phong ông làm cho nơi đây. Nó được tính làm cặp với bức Thánh Martin và người ăn xin ở bàn thờ bên kia, cùng thể hiện niềm tin của người đặt tranh vào sự chuyển cầu của các thánh. Năm 1906 bức tranh bị bán đi và trong nhà nguyện được thay bằng một bản sao. Bản gốc nay ở Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia tại Washington, và Harold Wethey xếp nó số 17 trong danh mục của ông.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm vải khoảng 193,5 x 103 cm. Bên phải, thánh Inê khoác áo choàng đỏ, tay trái ôm một con cừu non, tay phải đặt lên ngực. Bên trái, thánh Martina ngước mắt lên trời, mặc áo dài xanh và áo choàng vàng; tay trái đưa về phía thánh Inê, tay phải đặt trên đầu một con sư tử và cầm cành cọ tử đạo, hai biểu tượng quen thuộc của bà. Hãy nhìn kỹ đầu con sư tử: El Greco đặt ở đó những chữ cái đầu tên mình, viết nghiêng kiểu Hy Lạp, thay cho chữ ký.

Ý nghĩa và dụng ý

Lối vẽ Đức Mẹ ngự ngai cùng các thánh bắt nguồn từ nghệ thuật Kitô giáo Ý, gọi là sacra conversazione, và hiếm khi được vẽ ở Tây Ban Nha thời đó. Thánh Inê dễ nhận ra: chữ Hy Lạp nghĩa là cừu non gợi đến tên bà, và bà tử đạo ở Rome vì bảo vệ sự trinh khiết. Nhân vật bên trái từng được đoán là thánh Tecla, nhưng các bản kiểm kê do con trai El Greco là Jorge Manuel lập đã ghi tên Inê và Martina. Mẹ của người đặt tranh Martín Ramírez tên là Inés Álvarez, còn thánh Martina có thể để tôn vinh những người đàn ông tên Martín trong dòng họ ấy.

Di sản

Bố cục dường như bắt nguồn từ bức Thánh Gia với Maria Mađalêna của El Greco: hình dáng, tư thế và cử chỉ của Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng gần như y hệt, còn thiên thần bên trái gợi lại vị trí của thánh Giuse trong bức ấy. Các bản kiểm kê của Jorge Manuel sau khi cha mất ghi hai phiên bản của tác phẩm này. Các nghiên cứu của Wethey, Cossío, Álvarez Lopera, Palma Martínez Burgos và Félix Monguilot Benzal bàn về nó trong quần thể Nhà nguyện San José. Wikidata xếp tranh vào thập niên 1590, khớp với niên đại 1597 đến 1599 trong bài Wikipedia.