John the Evangelist

Một ông lão áo xanh và hồng đưa tay lên môi, chìm trong suy tư bên cuốn sách. Được vẽ không lâu sau khi El Greco đến Toledo, bức thánh Gioan này từng được so với tượng Môsê của Michelangelo.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco vẽ bức thánh Gioan Tông đồ này giữa năm 1577 và 1579, ít lâu sau khi đến Toledo, cho bình phong thờ chính của Tu viện Santo Domingo el Antiguo. Tranh nằm ở tầng thứ nhất, phía bên phải, và Harold Wethey xếp số 6 trong danh mục của ông. Một số tác giả, theo Antonio Ponz, gọi nhân vật là thánh Phaolô, nhưng Phaolô luôn được vẽ với thanh gươm, mà ở đây không có. Một bản vẽ chuẩn bị có hình con đại bàng, biểu tượng của thánh sử, và việc ghép đôi hai thánh Gioan là truyền thống của tranh bàn thờ.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm vải cao và hẹp, khoảng 212 x 78 cm. Thánh Gioan mặc áo dài xanh lam và một tấm áo hồng trên nền trời xanh có mây, và El Greco đặt trọng tâm bố cục vào gương mặt ông. Bàn tay phải đưa lên ngang miệng, dấu hiệu của sự tập trung tâm trí và tâm linh, và đôi tay toát lên vẻ thanh tao. Nét vẽ ở đây lộ rõ hơn nhiều tác phẩm khác của El Greco: hãy xem bàn tay phải, phần cẳng tay lộ ra, đôi bàn chân tuyệt đẹp, và cái đầu nghiêng về trước tạo bóng sâu dưới chân mày. Con đại bàng ở góc trên bên trái, trên vai thánh, nay gần như không thấy.

Ý nghĩa và dụng ý

Khác với loạt tranh Các Tông đồ về sau, nơi Gioan trẻ trung cầm chén thánh và có đại bàng, ở đây El Greco vẽ ông như một ông lão đang đọc sách. Tác phẩm mang dấu ấn mạnh của nghệ thuật Ý, và vẻ terribilità, sự uy nghi đáng sợ, của nó từng được so với tượng Môsê của Michelangelo ở San Pietro in Vincoli. Trong bức Đức Mẹ Lên Trời, bức chính của cùng bình phong, Gioan xuất hiện lần nữa nhưng rất khác. Manuel Bartolomé Cossío đối chiếu cái đầu trẻ trung, hiện thực trong bức ấy với vị thánh sử Patmos hùng vĩ này, thấm đẫm tinh thần Kinh Thánh. Nền mây mù làm kịch tính phần trên tranh.

Di sản

Bộ trang phục, ngoài giá trị tạo hình, còn thể hiện một vẻ cao cả vang vọng nét mặt nhân vật. Bức tranh đã sẫm màu và trong tình trạng kém, vì thế con đại bàng gần như biến mất khỏi tầm mắt. Tranh vẫn ở tu viện Santo Domingo el Antiguo tại Toledo, trong chính quần thể mà nó được vẽ cho, một trong những đơn hàng đầu tiên El Greco nhận ở thành phố này. Wikidata ghi năm 1577. Các tác giả từ Cossío đến Wethey, Gudiol và Álvarez Lopera đã nghiên cứu nó, và đây vẫn là một trong những tác phẩm đặt nền cho sự nghiệp Tây Ban Nha của El Greco.