Immaculate Conception

Đức Trinh Nữ bay lên qua bầu trời nơi mặt trời và mặt trăng cùng tỏa sáng, phía trên hoa hồng, hoa huệ và một góc nhỏ Toledo. El Greco còn xin làm bình phong thờ cao hơn để không phải thu ngắn hình Đức Mẹ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

El Greco định cư ở Toledo năm 1577 sau nhiều năm ở Venice và Rome. Ông mong được vua Philip II bảo trợ, nhưng sau những vụ kiện về khoản thù lao ông cho là không thỏa đáng, ông không bao giờ được nhà vua chấp nhận, và ở lại Toledo đến cuối đời. Thập kỷ 1597 đến 1607 là quãng thời gian làm ăn khấm khá của ông và xưởng vẽ. Bức Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội này được vẽ cho bàn thờ chính Nhà nguyện Oballe ở nhà thờ San Vicente, Toledo; Wikipedia ghi tranh bắt đầu năm 1607 và xong năm 1613, còn Wikidata ghi 1608.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm vải khoảng 347 x 174 cm kéo ánh mắt thẳng tới Đức Trinh Nữ. Quanh Người, El Greco đặt các biểu tượng gắn với Đức Maria: hoa hồng và hoa huệ, một đài nước trong, một khu vườn khép kín. Một góc phong cảnh Toledo hiện ra ở dưới bên trái, và mặt trời cùng mặt trăng đồng thời chiếu sáng một cách siêu nhiên. Các nhân vật bị kéo dài mạnh mẽ, làn da mờ ảo như ma, đặt cạnh những bông hoa được vẽ như tĩnh vật sống động. Sự tương phản ấy thể hiện hành trình từ trần thế đến thần linh.

Ý nghĩa và dụng ý

Những năm cuối đời, El Greco ít bận tâm đến tỷ lệ, kích thước, phối cảnh không khí, giải phẫu chân thực và việc hòa màu mượt mà. Được đào tạo ở Venice, ông tin màu sắc đứng trên hình khối, và các nhân vật muộn của ông mang tính sân khấu hơn là mô tả, truyền tải nỗi xúc động mà không cường điệu. Thói quen kéo dài nhân vật càng rõ trong tranh bàn thờ: với bức này, ông yêu cầu nối dài bình phong để hình Đức Mẹ không bị ảnh hưởng. Tranh là trung tâm của bàn thờ, đi kèm bức Thăm viếng, và có lẽ cả hình thánh Phêrô và thánh Ildefonso.

Di sản

El Greco từng bị chỉ trích khi còn sống, nhưng từ thế kỷ 19 các họa sĩ như Delacroix và Manet ngưỡng mộ màu sắc và sức biểu cảm của ông, rồi Cézanne và Picasso dùng lại cách ông làm nhòe không gian và hình khối. Ông được xem là bậc tiền bối của chủ nghĩa Biểu hiện và Lập thể. Nhà thơ Rainer Maria Rilke viết những bài thơ năm 1913, Himmelfahrt Mariae I và II, sau khi xem bức tranh này, và nghệ sĩ đương đại Kysa Johnson cũng lấy nó làm nền cho tác phẩm của mình. Tranh thuộc nhà thờ San Nicolás de Bari ở Toledo và được trưng bày tại Bảo tàng Santa Cruz của thành phố.