Ghent Altarpiece

Sau những cánh gập trong một nhà thờ chính tòa ở Ghent là cả một thế giới bằng sơn dầu: thiên thần, tiên tri, Adam và Eva, cùng đồng cỏ đầy thánh nhân quây quanh một con chiên.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức tranh thờ Ghent, còn gọi là Tôn thờ Chiên Thiên Chúa, được khởi công khoảng giữa thập niên 1420 và hoàn thành năm 1432 cho nhà thờ chính tòa Thánh Bavo ở Ghent. Người đặt vẽ là thương gia kiêm thị trưởng Ghent Jodocus Vijd cùng vợ là Lysbette; lễ khánh thành diễn ra ngày 6 tháng Năm 1432. Tác phẩm được gán cho hai anh em Hubert và Jan van Eyck. Một dòng chữ nay đã mất trên khung ghi rằng Hubert, người không ai sánh bằng, khởi công, còn Jan, tự nhận mình đứng thứ hai, hoàn thành. Giới nghiên cứu cho rằng Hubert thiết kế cấu trúc và Jan vẽ phần lớn, nhưng chưa ai tách bạch được nét cọ của từng người.

Điều nên ngắm kỹ

Bộ tranh có hai tầng cùng các cánh gập vẽ cả trong lẫn ngoài. Khi mở, tầng trên là Thiên Chúa, được hiểu là Chúa Kitô Vua hoặc Chúa Cha, ở giữa Đức Mẹ và thánh Gioan Tẩy Giả, hai bên là các thiên thần ca hát, tấu nhạc, ngoài cùng là Adam và Eva. Tầng dưới, một tranh phong cảnh trải liền qua năm tấm: thánh nhân, tội nhân, giáo sĩ và binh lính cùng tôn thờ Chiên Thiên Chúa, dưới chim bồ câu Chúa Thánh Thần. Khi đóng, bức tranh hiện ra cảnh Truyền tin, các tiên tri, hai thánh Gioan vẽ đơn sắc và chân dung hai người đặt vẽ đang quỳ. Ánh sáng lấp lánh trên áo giáp, gợn trên mặt nước đài phun.

Ý nghĩa và dụng ý

Tầng trên thể hiện sự cứu chuộc trên trời, tầng dưới cho thấy cả nhân loại được kéo về phía Chiên Thiên Chúa. Thế nhưng bức tranh dành cho vẻ đẹp trần thế sự chú ý ngang với đề tài thiêng liêng: y phục, châu báu, đài phun nước, nhà thờ và phong cảnh xa đều được vẽ tỉ mỉ lạ thường. Sự tương phản giữa lúc mở và lúc đóng cũng mang ý nghĩa. Vào ngày lễ, các cánh được mở ra, sự rực rỡ bên trong đối lập với vẻ khắc khổ bên ngoài, biến ngày hội thành một cuộc mặc khải.

Di sản

Tác phẩm được xem là ví dụ tiêu biểu cho bước chuyển từ nghệ thuật Trung Cổ sang Phục Hưng, và có người gọi đây là bức tranh sơn dầu lớn đầu tiên. Cách dùng sơn dầu và lớp láng trong suốt mới mẻ tạo nên những bóng đổ chéo ngắn, gợi nguồn sáng nằm ngoài bức tranh. Khung chạm gốc bị phá hủy thời Cải cách, và có thể từng có bộ máy đồng hồ để đóng mở cánh hay thậm chí chơi nhạc. Bức tranh vẫn ở nhà thờ gốc, dù đã được chuyển vào nhà nguyện chính để đảm bảo an toàn.