The Last Judgment

Các thiên thần nổi loạn biến thành côn trùng khi rơi xuống, Eva bị cám dỗ trong khu vườn xanh, và bên dưới, một thế giới tối tăm đầy những hình phạt quái dị. Bộ tranh ba tấm ở Vienna của Bosch kể trọn câu chuyện tội lỗi, từ thiên đường tới địa ngục.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Phán xét cuối cùng là một bộ tranh ba tấm của Hieronymus Bosch, vẽ sau năm 1482, như phép đo vòng gỗ đã chứng minh. Mặt ngoài hai cánh được vẽ đơn sắc xám, còn các tấm bên trong vẽ sơn dầu. Ghi chép sớm nhất là bản kiểm kê năm 1659 của Đại công tước Leopold Wilhelm nước Áo, ghi tác giả là Hieronimo Bosz. Cuối thế kỷ 18, bá tước Lambert-Sprinzenstein mua lại tranh, và từ ông tranh về Học viện Mỹ thuật Vienna. Một số sử gia cho rằng đây là bức Philip I xứ Castile mua năm 1504, số khác phủ nhận. Wikidata chỉ ghi niên đại là những năm 1500.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm bên trái vẽ Vườn Địa Đàng như một vùng đất xanh tươi. Trên cùng, Thiên Chúa ngự trên ngai trong vầng sáng, còn các thiên thần chiến đấu với bọn nổi loạn, những kẻ biến thành côn trùng và quỷ dữ khi rơi xuống. Đọc từ dưới lên: Thiên Chúa tạo dựng Eva từ xương sườn Adam, con rắn cám dỗ Eva bên cây biết điều thiện ác, và một thiên thần cầm gươm đuổi Adam và Eva vào khu rừng tối. Ở giữa, Đức Kitô phán xét cùng Đức Mẹ, Thánh Gioan và các tông đồ, phía trên một thế giới nâu sẫm nơi kẻ bị đày bị thiêu, bị đâm, bị xiên, bị treo trên móc đồ tể hay bị đưa vào những cỗ máy kỳ quái.

Ý nghĩa và dụng ý

Cảnh Phán xét ở giữa dựa trên sách Khải Huyền. Thiên đàng xanh sáng tương phản với phần còn lại của tấm tranh, dành cho hình phạt của những kẻ bị đày, trong khi những người được cứu chỉ chiếm một góc nhỏ. Bên phải, địa ngục tiếp nối sự hành hạ: Satan ở giữa đón nhận các linh hồn bị đày trong một vùng đất tối với lửa và quỷ dữ. Khi gập lại, mặt ngoài các cánh cho thấy Thánh Giacôbê hành hương qua một vùng đất gian ác có người bị treo cổ, và Thánh Bavo, bổn mạng xứ Flanders, bố thí cho người nghèo với con chim ưng trên cổ tay.

Di sản

Bố cục gần với bộ tranh Xe cỏ khô và Khu vườn khoái lạc trần thế của Bosch, cũng đặt Địa Đàng bên trái và địa ngục bên phải, và các cảnh hành hạ ở giữa giống tấm địa ngục của Khu vườn tại Prado. Một bà lão bế đứa trẻ trên cánh Thánh Bavo xuất hiện trong một bản vẽ được gán cho Bosch. Một bản sao được gán cho Lucas Cranach Cha nằm ở Berlin. Trong thế kỷ 17 và 18, bộ tranh bị vẽ đè nhiều và mất một phần màu sắc. Wikipedia ghi các tấm bên là 167,7 x 60 cm, còn Wikidata ghi 163,7 x 60 cm.