Christ Carrying the Cross

Từ khoảng đen thẳm hiện ra mười tám gương mặt méo mó, nhăn nhở và gào thét. Giữa họ, mắt khép lại, Chúa Kitô dường như sắp nhòa đi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Tấm tranh tại Bảo tàng Mỹ thuật Ghent từ lâu mang tên Hieronymus Bosch, và Wikidata ghi ông là tác giả với niên đại thập niên 1510. Tuy vậy, nguồn tư liệu kể một câu chuyện phức tạp hơn. Bảo tàng mua tác phẩm năm 1902, và nó được phục chế trong hai năm 1956-1957. Triển lãm Bosch tại Rotterdam năm 2001 xác định niên đại 1510-1535 và gán cho một người kế tục. Năm 2015, Dự án Nghiên cứu và Bảo tồn Bosch cũng bác bỏ việc Bosch là tác giả, cho rằng đây có thể là bản sao một nguyên tác đã mất, vẽ khoảng 1530-1540. Một số học giả khác, như Griet Stayaert và Fritz Koreny, lại phản đối quan điểm ấy.

Điều nên ngắm kỹ

Mọi thứ diễn ra trên nền tối, với các tông đen và đỏ; thân hình tan vào bóng tối, chỉ còn gương mặt và bàn tay. Có tất cả mười tám cái đầu, cộng thêm một gương mặt nữa: dung nhan Chúa in trên khăn của Thánh Veronica. Phần lớn là những gương mặt biếm họa kệch cỡm, méo mó tới mức có người so sánh với biểu hiện trừu tượng. Hãy tìm hai gương mặt lặng lẽ giữa đám đông. Chúa và Veronica đều nhắm mắt, đầu nghiêng, nét mặt đầy sầu muộn. Chúa được vẽ gần như trong suốt, nhợt nhạt giữa đám đông chen chúc tới mức như sắp biến mất. Simon thành Cyrene, người giúp vác thập giá, cũng có mặt trong số các nhân vật.

Ý nghĩa và dụng ý

Sức mạnh của bức tranh nằm ở sự tương phản. Những kẻ hành hạ sục sôi giận dữ, còn Chúa giữ vẻ trang nghiêm, lắng sâu; nguồn tư liệu mô tả đó là khác biệt giữa lòng vị tha và cơn thịnh nộ. Những gương mặt biếm họa được cho là thể hiện cái nhìn bi quan về con người gắn với Bosch. Các học giả không đồng ý về nguồn gốc của sự méo mó. Kurt Falk và những người khác liên hệ với các phác thảo gương mặt biến dạng của Leonardo da Vinci, còn Walter Gibson lại chỉ về truyền thống phương Bắc, nơi những kẻ bức hại Chúa được vẽ như thú vật. Dù thế nào, người xem cũng bị đẩy vào giữa đám đông, đủ gần để cảm nhận sự ồn ã quanh một tâm điểm im lặng.

Di sản

Cuộc tranh luận về tác giả đã trở thành một phần câu chuyện của bức tranh. Maximiliaan Martens so sánh nét vẽ phác dạng tuyến của nó với bản vẽ phác của các bức Thánh Jerome và Cái chết và kẻ hà tiện, thấy cả ba đều khác nhau, nhưng lưu ý rằng phương pháp của họa sĩ có thể thay đổi theo thời gian. Paul van de Broeck cho rằng Bosch là một nghệ sĩ nghịch lý, cố ý thay đổi phong cách. Nguồn tư liệu cũng xem tác phẩm là điểm kết của một loạt cảnh Khổ nạn với nhân vật nửa người, bắt đầu từ bức Chúa đội mão gai. Dù ai cầm cọ, tấm tranh ở Ghent vẫn là một trong những hình ảnh khó quên nhất gắn với tên tuổi Bosch.

Có thể bạn chưa biết

Bảo tàng Mỹ thuật Ghent mua năm 1902
Được phục chế năm 1956-1957
Năm 2015 Dự án Nghiên cứu và Bảo tồn Bosch gán cho một người kế tục, khoảng 1530-1540
Có mười tám gương mặt, thêm gương mặt trên khăn Veronica

Wikipedia · Wikidata