The Haywain Triptych

Một xe cỏ khô khổng lồ lăn qua thế gian, vây quanh là những người giành giật, cãi cọ và phạm tội, trong khi lũ quỷ kéo nó về Địa ngục. Chỉ một thiên thần ngước lên thấy Chúa Kitô đang nhìn xuống từ bầu trời.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bộ tranh ba tấm Xe cỏ khô là tác phẩm vẽ trên gỗ của Hieronymus Bosch, nay ở Bảo tàng Prado. Nghiên cứu vòng gỗ xác định niên đại khoảng năm 1516, phù hợp với thập niên 1510 mà Wikidata ghi. Tấm giữa có chữ ký Jheronimus Bosch, kích thước 135 x 200 cm, hai cánh mỗi cánh 147 x 66 cm. Lịch sử của tranh đầy biến động. Nó là một trong sáu tác phẩm vua Philip II Tây Ban Nha mua năm 1570 và đưa về El Escorial bốn năm sau. Về sau tranh được bán cho Hầu tước Salamanca và bị chia thành ba bức. Năm 1848, nữ hoàng Isabella II mua tấm giữa, cánh phải về lại Escorial, cánh trái về Prado, nơi bộ tranh được ghép lại năm 1914. Một bản sao còn ở Escorial.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ bên ngoài. Khi khép, hai cánh vẽ bằng màu đầy đủ chứ không đơn sắc như thường lệ, cảnh một lữ khách dùng gậy xua con chó, quanh ông là những cảnh nhỏ: một vụ cướp, một người bị treo cổ và hai người chăn chiên nhảy múa. Bên trong, tấm trái kể theo trình tự từ trên xuống: các thiên thần nổi loạn bị đuổi khỏi Thiên đàng, hóa thành côn trùng khi rơi xuống; Thiên Chúa tạo Eva từ xương sườn Ađam; con rắn mời trái táo; và thiên thần đuổi Ađam, Eva khỏi Địa Đàng. Ở giữa, xe cỏ khô bị vây bởi những kẻ khờ dại phạm tội. Hãy tìm thiên thần cầu nguyện trên nóc xe, và Chúa Kitô trên trời. Lũ quỷ kéo xe vào Địa ngục ở tấm phải.

Ý nghĩa và dụng ý

Bộ tranh có mạch kể tương tự Khu vườn lạc thú trần tục, nhưng tội lỗi ở đây đa dạng hơn, không chỉ là dục vọng như trong Khu vườn. Chúa Kitô hiện ra trên bầu trời tấm giữa, vậy mà chỉ thiên thần đang cầu nguyện ngước nhìn; không ai khác nhận ra Người đang nhìn xuống thế gian. Đám đông nghiêng về bên phải, kéo ánh mắt người xem theo hành trình từ tội lỗi hiện tại đến cực hình nơi Địa ngục. Phía phải đoàn người đi thẳng cùng chiếc xe, một bước tiến rõ ràng đến sự đọa đày. Ở mặt ngoài, người lữ khách có thể tượng trưng cho người vẫn đi đường mình bất chấp cám dỗ và cái ác quanh mình.

Di sản

Các nhà khoa học của Dự án Nghiên cứu và Bảo tồn Bosch đã khảo sát kỹ bộ tranh và công bố kết quả thành sách. Họ thấy bảng màu khá hạn chế, gồm xanh azurite, vàng chì thiếc, đỏ son và đất son. Hành trình dài qua các bộ sưu tập hoàng gia, việc bị chia thành ba tác phẩm riêng ở thế kỷ 19 và cuộc tái hợp năm 1914 cũng là một phần câu chuyện của nó. Ngày nay ở Madrid, bộ tranh lại có thể được đọc như Bosch dự định, từ sự sa ngã của các thiên thần đến Địa ngục, một bức tranh đạo đức lớn về thế gian mải đuổi theo thứ phù du như cỏ khô, trong khi thiên đàng lặng lẽ dõi theo mà không ai hay.