Phán xét của Paris

Ba nữ thần, một chàng chăn cừu, một quả táo vàng, và một thần Tình yêu nhỏ đã bay tới cầm sẵn vòng nguyệt quế. Rubens vẽ phiên bản cuối cùng của câu chuyện này khi đang mắc bệnh gút, và một vị vua Tây Ban Nha về sau từng muốn đốt nó đi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Trong sự nghiệp, Rubens vẽ đề tài Phán xét của Paris nhiều lần: một phiên bản nhỏ thời trẻ cũng ở Prado, một bản khác ở Phòng tranh Quốc gia London. Bức này, thường được coi là một trong những tác phẩm cuối đời của ông, được vẽ khoảng năm 1638 đến 1639, khi ông đang mắc bệnh gút. Tranh do vua Philip IV của Tây Ban Nha đặt qua em trai mình, hồng y kiêm hoàng thân Ferdinand nước Áo, thống đốc vùng Hà Lan, để trang trí Cung điện Buen Retiro ở Madrid, nay không còn. Tương truyền Ferdinand ghé xưởng vẽ và nói đây là một trong những gì hay nhất trong nghệ thuật của Rubens, nhưng các nữ thần quá trần trụi, và người ta nói thần Vệ Nữ là chân dung vợ họa sĩ.

Điều nên ngắm kỹ

Khổ tranh rất ngang, 199 x 379 cm theo Wikipedia, còn Wikidata ghi chiều ngang 381 cm, nên các nhân vật trải ra như một dải phù điêu. Chàng chăn cừu Paris ngồi trên thân cây, vẻ phân vân. Thần Hermes với cây gậy rắn và mũ cánh cầm quả táo vàng. Trước mặt họ là ba nữ thần: Athena bên trái, vũ khí đặt dưới đất, quấn tấm voan lụa ánh bạc; Aphrodite ở giữa trong tấm khăn đỏ thắm, thần Tình yêu dưới chân và một thiên thần nhỏ đang bay tới đội vòng cho bà, mắt liếc về phía ta; và Hera quay lưng, để tuột tấm áo choàng nhung tím thêu vàng, con công của bà đậu trên cành cây. Phía sau, đàn cừu gặm cỏ trong cảnh hoàng hôn êm ả.

Ý nghĩa và dụng ý

Thiên thần nhỏ đang bay đã tiết lộ phán quyết trước khi Paris lên tiếng: Aphrodite sẽ thắng. Nguồn tư liệu khen bố cục, đan xen những đường chéo và nhịp điệu đối nghịch để không có gì cứng nhắc, cùng vẻ đẹp của màu sắc. Rubens nhấn mạnh vào thân thể khỏa thân, đặt làn da trắng của các nữ thần cạnh nước da sẫm của các nhân vật nam, và chăm chút từng chi tiết như ánh kim loại của vũ khí, đồ trang sức và các loại vải khác nhau, tất cả được vẽ trung thực. Mỗi nữ thần mang biểu tượng riêng, nên lựa chọn của chàng chăn cừu trở thành lựa chọn giữa trí tuệ và chiến trận, tình yêu, và quyền lực vương giả, gói trong một khung cảnh rộng và rực sáng.

Di sản

Sự táo bạo suýt khiến bức tranh mất mạng. Vào thế kỷ 18, vua Charles III ra lệnh đốt nó vì cho là khiếm nhã, cùng những tranh khỏa thân khác như Adam và Eva của Durer. Cuối cùng nhà vua đồng ý giữ lại tất cả, với điều kiện chúng phải bị cất trong những phòng hạn chế ra vào tại Học viện San Fernando. Sang thế kỷ sau, bức tranh này cùng các tác phẩm khác được chuyển về Prado, nơi nó được treo đến hôm nay. Một bức tranh từng bị hoàng thân chê là quá trần trụi và bị một vị vua muốn hủy đi, nay lại là báu vật của bảo tàng, điều đó nói lên nhiều về sự đổi thay của thị hiếu.