Ecce Homo

Hãy xem người này, Philatô nói, và đám đông bên dưới gào lại: đóng đinh hắn đi. Bosch viết thẳng lời họ vào bức tranh, như những câu nói bay ra từ miệng.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Ecce Homo khắc họa một cảnh trong cuộc Khổ nạn: Phongxiô Philatô đưa Chúa Giêsu ra trước đám đông giận dữ ở Jerusalem trước khi Ngài bị kết án đóng đinh. Tên tranh là tiếng Latin, nghĩa là Hãy xem người này. Hieronymus Bosch vẽ phiên bản gốc, từng thuộc các sưu tập ở Ghent và nay ở Bảo tàng Städel, Frankfurt; một bản sao ở Bảo tàng Mỹ thuật Boston. Niên đại cần lưu ý. Nguồn tư liệu đặt nó trong khoảng 1475-1485, dựa trên phân tích vòng gỗ của tấm sồi, và cho biết thường được tin là vẽ khoảng 1475-1480. Wikidata lại ghi thập niên 1490. Tấm tranh có kích thước 71,4 x 61 cm.

Điều nên ngắm kỹ

Chúa đứng đó, bị lột áo, đầu đội mão gai, tay bị xiềng; da thịt ửng đỏ ở chân, tay và ngực cho thấy Ngài vừa bị đánh đòn. Các thành viên hội đồng La Mã đưa Ngài ra, binh lính đứng hai bên, đám đông chế giễu. Hãy tìm những dòng chữ. Ba dòng chữ Gothic gần miệng người nói hoạt động như bong bóng thoại: Ecce Homo của Philatô, Crucifige Eum, đóng đinh hắn, của đám đông, và ở góc dưới trái Salve nos Christe redemptor, xin cứu chúng con, lạy Chúa Cứu Thế, vốn của hai người đặt tranh về sau bị sơn phủ. Một con cú đậu trên đầu Philatô, một con cóc lớn trên khiên người lính. Góc trên phải, một thị trấn Hà Lan vắng lặng thay cho Jerusalem.

Ý nghĩa và dụng ý

Nguồn tư liệu xếp bức tranh vào truyền thống kể sự kiện một cách trực tiếp, cho thấy Chúa hoàn toàn mang thân phận con người, khom lưng và bị sỉ nhục. Dẫn lời nhà sử học nghệ thuật Michael Worton, nguồn cho rằng bài học ngầm là sự phán xét của người đương thời thường sai lầm và mù quáng. Bosch lấp đầy cảnh bằng biểu tượng: cú và cóc vốn là biểu tượng của cái ác trong hình tượng Kitô giáo. Sự trống trải kỳ lạ của thị trấn tương phản gay gắt với đám đông chen chúc bên dưới, những nhân vật biếm họa kệch cỡm trong trang phục kỳ lạ. Giữa Chúa lặng lẽ chịu đau và đám đông gào thét, bức tranh hỏi người xem: chính ta sẽ đứng ở đâu?

Di sản

Theo nguồn tư liệu, đề tài Ecce Homo ít được vẽ trước thời Phục Hưng, và Bosch là một trong những nghệ sĩ sớm nổi tiếng nhất đảm nhận nó. Các phiên bản thời Phục Hưng đỉnh cao về sau thường tập trung vào sự hy sinh anh hùng của Chúa, thường bỏ hẳn đám đông chế giễu. Tác phẩm này giữ nhiều nét của hội họa Hà Lan đương thời: gương mặt bình dị, dáng người mảnh mai như phẳng dẹt dưới lớp áo dày. Nghiên cứu kỹ thuật của Dự án Nghiên cứu và Bảo tồn Bosch tìm thấy các chất màu điển hình thời Phục Hưng như azurite, vàng chì thiếc và đỏ son, cùng lớp láng đỏ, xanh và vàng lá. Hai người đặt tranh bị sơn phủ vẫn là dấu vết lặng lẽ của mục đích ban đầu.