The Family of Darius Before Alexander

Một hoàng thái hậu quỳ xuống xin kẻ chiến thắng tha thứ, nhưng bà lại quỳ nhầm người. Veronese biến một khoảnh khắc lúng túng và độ lượng thời cổ đại thành một đám rước Venice rực rỡ, rộng gần năm mét.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 333 trước Công nguyên, Alexander Đại đế đánh bại Darius III, vị vua cuối cùng của đế chế Achaemenid, trong trận Issus. Darius trốn thoát, nhưng vợ ông là Stateira, mẹ ông là Sisygambis và hai con gái Stateira và Drypetis bị bắt. Plutarch ca ngợi cách Alexander đối xử trân trọng với họ. Những tác giả về sau như Arrian, Valerius Maximus và Quintus Curtius Rufus kể về một sự nhầm lẫn: Alexander đến thăm các bà cùng người bạn thân nhất là Hephaestion, và Sisygambis quỳ trước Hephaestion cao lớn hơn, tưởng đó là nhà vua. Alexander xoa dịu nỗi ngượng ngùng của bà bằng câu nói rằng Hephaestion cũng là Alexander. Veronese vẽ cảnh này khoảng năm 1565 đến 1570; trước đó ông từng vẽ một phiên bản, nay đã bị hủy.

Điều nên ngắm kỹ

Các nhân vật chính đứng trên một sân khấu nông ở phía trước. Sau họ là đám đông nhộn nhịp gồm thị đồng, lính cầm kích, người lùn, chó và khỉ, xa hơn nữa là một dãy hành lang vòm đầy người đứng xem. Đường cong của các mái vòm lặp lại dáng cúi của những người phụ nữ, còn các đường thẳng đứng của đài phun nước giữa tranh nhấn mạnh cử chỉ của Sisygambis. Phần lớn giới nghiên cứu cho rằng Alexander là chàng trai mặc đỏ đang chỉ về phía Hephaestion, dù một số người đảo ngược hai nhân vật, và chính sự mơ hồ ấy được xem là bằng chứng cho trí tuệ hội họa của Veronese. Cảnh diễn ra trong sảnh cung điện chứ không phải trong lều, và mọi người mặc trang phục Venice thời Veronese. Phân tích kỹ thuật cho thấy ông đã xóa một ban công có người và thêm ngựa ở bên trái.

Ý nghĩa và dụng ý

Chủ đề của tranh là lòng độ lượng: người chiến thắng tôn trọng kẻ bại trận và biến lỗi lầm của họ thành lời khen. Veronese giữ nguyên sự mơ hồ của câu chuyện, để ta cùng chia sẻ sự bối rối của hoàng thái hậu khi tìm xem đâu là nhà vua thật. Theo thông lệ của tranh lịch sử Venice, từ lâu người ta cho rằng ông đã đưa chân dung người đương thời vào tranh. Các giả thuyết khác nhau: thành viên gia đình Pisani sở hữu bức tranh, các con gái của Veronese là những cô gái đang quỳ, chính họa sĩ là viên cận thần hoặc người đứng sau Alexander, hay người bảo trợ Francesco Pisani. Nhà sử học nghệ thuật Nicholas Penny thì cho rằng các gương mặt là do tưởng tượng, không dựa trên người mẫu cụ thể nào.

Di sản

Người sở hữu đầu tiên là Francesco Pisani, tại Villa Pisani ở Montagnana do Palladio thiết kế, và tranh có lẽ được chuyển về dinh thự của gia đình bên kênh Grand Canal sau năm 1629. Năm 1786 Goethe chiêm ngưỡng nó ở đó, kể lại truyền thuyết rằng Veronese vẽ bí mật để cảm ơn lòng hiếu khách rồi để tranh cuộn dưới gầm giường, một chuyện nay bị coi là hoang đường. Năm 1664 người của Nữ hoàng Christina Thụy Điển từng tìm cách mua tranh. Phòng tranh Quốc gia London có được nó năm 1857 sau nhiều năm thương lượng, và Quốc hội đã tranh luận về việc mua này. John Ruskin gọi đây là bức Veronese quý giá nhất thế giới, còn Henry James viết rằng nó tỏa ánh sáng ấm vào buổi chạng vạng lạnh lẽo ở London.