The Epiphany

Ba vị vua quỳ trước Chúa Hài Đồng bên ngoài một túp lều xiêu vẹo, nhưng hãy nhìn kỹ: những con cóc, một nhân vật kỳ lạ cởi trần và những đạo quân xa xa cho thấy cảnh Hiển Linh của Bosch không bình yên như vẻ ngoài.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Ba Vua thờ lạy Chúa, hay Lễ Hiển Linh, là bộ tranh ba tấm sơn dầu trên gỗ của Hieronymus Bosch, được vẽ khoảng 1485-1500 theo Wikipedia. Khoảng năm 1494, năm mà Wikidata ghi lại, Peeter Scheyfve và Agnes de Gramme, hai thị dân giàu có ở Antwerp, đặt hàng tác phẩm. Nghiên cứu niên đại vòng gỗ năm 2016 cho thấy các tấm gỗ được làm sau năm 1472, nhiều khả năng sau 1474. Bức tranh thờ về sau ở tu viện El Escorial, nơi năm 1605 tu sĩ José de Sigüenza mô tả nó là một cảnh Hiển Linh không chút phô trương, khác với các tác phẩm khác của Bosch ở đó. Từ năm 1839 tranh thuộc Bảo tàng Prado, Madrid.

Điều nên ngắm kỹ

Ở tấm giữa, Đức Mẹ uy nghi ngồi trước túp lều tạm bợ, bế Hài Nhi. Melchior, vị vua già nhất, quỳ với lễ vật là bức tượng vàng cảnh Hiến tế Isaac; bên dưới có những con cóc bò, và vương miện của ông nằm trên đất. Caspar đứng sau, áo choàng thêu cảnh Nữ hoàng Saba thăm vua Solomon. Balthazar da sẫm, áo trắng thêu lá gai, mang mộc dược cùng một người hầu. Ở cửa lều là một nhân vật kỳ lạ cởi trần khoác áo đỏ, vết thương ở mắt cá được che bằng kính. Hai cánh bên có người đặt hàng quỳ cùng Thánh Phêrô và Thánh Agnes; sau Agnes, một con gấu và một con sói tấn công người. Khi gập lại, cánh ngoài là cảnh Thánh lễ của Thánh Grêgôriô vẽ đơn sắc.

Ý nghĩa và dụng ý

Bosch lồng vào một cảnh truyền thống những lời cảnh tỉnh. Cảnh Hiến tế Isaac trên lễ vật của Melchior báo trước cuộc Khổ nạn của Chúa Kitô, còn những con cóc tượng trưng cho dị giáo. Vương miện rơi xuống ám chỉ sự bất lực của quyền lực trần thế trước thiên đàng. Nhân vật bí ẩn ở cửa lều được giải thích là một điềm báo khác về Khổ nạn, một dấu hiệu dị giáo đe dọa tín đồ, hoặc thậm chí là Kẻ Phản Kitô. Những người chăn chiên rón rén quanh lều, các đạo quân chạy ở hậu cảnh xa, và khung ngoài kể lại cuộc Khổ nạn đến cảnh Đóng đinh, nơi một con quỷ mang linh hồn Giuđa đi. Cuộc viếng thăm vui mừng của Ba Vua vì thế nằm trong câu chuyện rộng hơn về hy sinh, tội lỗi và cứu rỗi.

Di sản

Bức tranh thờ còn lưu giữ hình ảnh những người đặt hàng. Peeter Scheyfve được nhận ra nhờ huy hiệu và châm ngôn Een voer al, nghĩa là Một vì tất cả, còn Agnes de Gramme nhờ huy hiệu riêng. Hai nhân vật người đặt hàng có màu trên cánh ngoài là phần thêm vào sau. Nghiên cứu kỹ thuật cho thấy Bosch dùng đất son, vàng chì thiếc, đỏ son, đỏ carmine và xanh azurite, giống các tác phẩm khác của ông, cùng một ít xanh ultramarine tự nhiên trên áo Đức Mẹ. Sắc xanh quý giá ấy làm Đức Mẹ nổi bật giữa cảnh tranh. Đi từ Antwerp đến El Escorial rồi tới Prado, bộ tranh vẫn là một trong những tác phẩm quan trọng của Bosch ở Madrid.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia ghi khoảng 1485-1500; Wikidata ghi 1494, khoảng thời điểm đặt hàng.
Do Peeter Scheyfve và Agnes de Gramme ở Antwerp đặt hàng.
Nghiên cứu vòng gỗ năm 2016 xác định các tấm gỗ có sau năm 1472, nhiều khả năng sau 1474.
Xanh ultramarine tự nhiên chỉ dùng một ít, trên áo Đức Mẹ.

Wikipedia · Wikidata