Jan van Eyck · 1431

Một vị giáo sĩ già trong áo choàng đỏ lót lông thú, từng nếp nhăn dưới mắt đều được ghi lại. Van Eyck vẽ bức chân dung này khoảng năm 1431, nhưng giới học giả đến nay vẫn chưa thống nhất người đàn ông ấy là ai.
Theo truyền thống, người trong tranh là Niccolò Albergati, một nhà ngoại giao phục vụ Giáo hoàng Martin V. Theo nguồn tư liệu, ông gặp van Eyck trong một hội nghị hòa bình ở Antwerp, và họa sĩ đã vẽ phác ông, ghi chú màu sắc bên cạnh để sau này vẽ thành tranh. Bản vẽ ấy vẫn còn ở Staatliche Kunstsammlungen tại Dresden. Còn bức tranh có niên đại khoảng năm 1431. Đây là một trường hợp hiếm hoi ta có thể theo dõi một bức chân dung từ bản phác nhanh trước mặt người mẫu đến tấm gỗ hoàn chỉnh.
Tấm gỗ nhỏ, khoảng 34 x 27,5 cm. Vị giáo sĩ già lộ rõ tuổi tác, những nếp nhăn sâu dưới mắt, mặc áo choàng đỏ của hồng y lót lông thú sang trọng. Wikipedia vừa tả ông gần như chính diện, vừa nói ông được vẽ ở góc ba phần tư, một tư thế phổ biến trong hội họa Flanders từ thập niên 1430. Nền tối làm nổi hình người, ánh sáng mạnh rọi lên ông. Van Eyck dựng hình bằng nhiều lớp màu pha loãng với dầu, tạo độ trong sâu. Hãy so với bản vẽ: ông đã đổi vai, mũi, miệng và nhất là cái tai.
Bức tranh cho thấy sự chú tâm nổi tiếng của van Eyck vào từng chi tiết. Không có gì trên khuôn mặt được làm mềm đi: tuổi già, những nếp da và đôi mắt mệt mỏi đều được ghi lại đúng như ông thấy. Những thay đổi giữa bản vẽ và tấm gỗ cho thấy đây không phải là chép lại máy móc mà là sự suy nghĩ lại kỹ lưỡng về khuôn mặt. Nền tối và ánh sáng mạnh khiến cái đầu như hiện diện ngay trước ta, và cảm giác về một con người thật ấy là điều khiến bức chân dung ấn tượng đến vậy.
Danh tính người mẫu vẫn còn bỏ ngỏ. Albergati là cái tên truyền thống, nhưng một số học giả hiện đại cho rằng Henry Beaufort có khả năng hơn. Nếu vậy, đây sẽ là bức chân dung hiện thực sớm nhất về một người Anh. Lại có học giả khẳng định người trong tranh hoàn toàn không phải hồng y. Dù ông là ai, bức chân dung và bản vẽ chuẩn bị vẫn là một cặp quý giá để hiểu cách van Eyck làm việc. Bức tranh nay ở Kunsthistorisches Museum tại Vienna, còn bản vẽ ở Dresden.
Jan van Eyck (1390-1441)
chân dung · hội họa Hà Lan thời kỳ đầu · Kunsthistorisches Museum
Chân dung Arnolfini - Jan van Eyck (1434)
Ghent Altarpiece - Jan van Eyck (1432)
Madonna of Chancellor Rolin - Jan van Eyck
Madonna in the Church - Jan van Eyck (1440)
Madonna with Canon Joris van der Paele - Jan van Eyck (1436)
Lucca Madonna - Jan van Eyck (1437)
Dresden Triptych - Jan van Eyck (1437)
Portrait of a Man - Jan van Eyck (1433)
Hạ xuống từ giá chữ thập - Rogier van der Weyden (1440s)
Portrait of a Lady - Rogier van der Weyden (1460)
Annunciation - Hans Memling (1480s)
Scenes from the Passion of Christ - Hans Memling (1470)
Khu vườn lạc thú trần tục - Hieronymus Bosch
Ship of Fools - Hieronymus Bosch (1500s)
Thợ săn trên tuyết - Pieter Bruegel the Elder (1565)
Tục ngữ Hà Lan - Pieter Bruegel the Elder (1551)