Portrait of a Man

Một người đàn ông mắt xanh vằn đỏ, đội chiếc khăn đỏ đồ sộ, nhìn thẳng ra ngoài. Trên khung, Jan van Eyck viết "Theo sức tôi" và cả ngày hoàn thành: 21 tháng 10 năm 1433. Nhiều người tin đó là gương mặt của chính ông.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Jan van Eyck hoàn thành tấm ván sơn dầu nhỏ này ở Bruges năm 1433. Khung tranh nguyên bản mang hai dòng chữ. Dòng dưới, như lời bức tranh tự nói, ghi rằng Jan van Eyck đã làm ra tôi ngày 21 tháng 10 năm 1433, hôm ấy là thứ Tư và là lễ Thánh Ursula. Ghi ngày cụ thể cho một bức tranh thế tục là điều hiếm thời ấy. Dòng trên là châm ngôn Als Ich Can, Theo sức tôi, viết bằng chữ Hy Lạp, chơi chữ với tên ông. Đây là lần đầu tiên châm ngôn này được biết đến, và ở đây nó to khác thường. Tấm ván ở Anh từ khi Bá tước Arundel mua, có lẽ ở Antwerp trong khoảng 1642 đến 1644.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm ván nhỏ, khoảng một phần ba kích thước người thật. Người đàn ông có râu lởm chởm màu nâu và xám trắng, gương mặt hằn nếp nhăn tuổi trung niên, nhất là quanh mắt, đôi mắt xanh vẽ bằng bột lam ultramarine và hơi vằn đỏ. Ông mặc áo choàng tím sẫm và nâu, cổ viền lông thú. Chiếc khăn đội đầu màu đỏ son là tâm điểm: không phải khăn xếp như tên cũ, mà là một chiếc mũ chaperon có dải vải buộc vắt lên trên. Khung mạ vàng có chữ được vẽ giả như chạm khắc. Tia hồng ngoại cho thấy nét phác dưới lớp sơn dọc sống mũi và quai hàm.

Ý nghĩa và dụng ý

Châm ngôn và ánh nhìn thẳng, đầy thách thức khiến phần lớn giới nghiên cứu xem đây là chân dung tự họa, có lẽ vẽ khi nhìn mình trong gương, điều có thể giải thích vì sao đôi tay không xuất hiện. Vải đắt tiền và khung mạ vàng gợi sự giàu có và uy tín. Có người cho rằng ông giữ tranh ở xưởng làm mẫu cho khách, như muốn nói hãy xem tôi làm được gì với màu vẽ, dù năm 1433 ông đã rất được săn đón. Châm ngôn được hiểu như lời thách thức với các đối thủ, cả người xưa lẫn người đương thời. Không có tài liệu nào xác nhận danh tính, vì thế tên tranh có dấu hỏi.

Di sản

National Gallery ở London sở hữu tấm ván từ năm 1851 và treo cạnh bức Chân dung vợ chồng Arnolfini và Léal Souvenir. Từng được gọi là Chân dung người đàn ông đội khăn đỏ, từ giữa thế kỷ 20 tranh mang tên Chân dung một người đàn ông (Tự họa?). Tranh có thể là bức đôi với chân dung vợ ông, Margaret, vẽ năm 1439 cũng ngập sắc đỏ, dù bức ấy muộn hơn và lớn hơn. Nếu đúng là tự họa, tranh đi trước các bức tự họa độc lập khác trong hội họa châu Âu nhiều thập niên, và đôi mắt sắc lẹm ấy còn vang vọng trong bức tự họa năm 1500 của Dürer.