Dresden Triptych

Đủ nhỏ để mang theo trên đường, bức tranh thờ có bản lề này mở ra như một hộp trang sức, để lộ cả một nội thất nhà thờ. Jan van Eyck ký tên kèm châm ngôn của mình: Theo sức tôi có thể.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bộ tranh ba tấm Dresden là bộ tranh ba tấm duy nhất còn lại được cho là của Jan van Eyck. Tác phẩm được ký và đề năm 1437, và là tác phẩm không phải chân dung duy nhất của ông mang châm ngôn ALC IXH XAN, Theo sức tôi có thể. Dòng chữ, phát hiện khi tháo khung trong đợt phục chế giữa thế kỷ hai mươi và được xác nhận năm 1959, ghi bằng tiếng Latin rằng Jan van Eyck đã làm và hoàn tất nó. Các huy hiệu bị hư hại cho thấy người đặt tranh thuộc gia tộc Giustiniani ở Genoa. Về sau, bộ tranh qua tay nhà Gonzaga, vua Charles I của Anh, chủ ngân hàng Eberhard Jabach, rồi tới Tuyển hầu xứ Saxony. Nay nó thuộc Phòng tranh Bậc thầy Cổ điển ở Dresden.

Điều nên ngắm kỹ

Khi đóng lại, hai cánh ngoài khắc họa cảnh Truyền tin vẽ bằng lối grisaille, Gabriel và Đức Mẹ gần như đơn sắc, trông như tượng tạc. Mở ra, sắc màu tràn ngập. Ở giữa, Đức Mẹ ngồi trong một nội thất nhà thờ, bế Chúa Hài Đồng trên lòng. Cánh trái, Tổng lãnh thiên thần Micae giới thiệu một người đặt tranh đang quỳ; cánh phải, Thánh Catarina thành Alexandria đứng đọc sách kinh. Các khung đồng vẽ giả, khắc chữ chủ yếu bằng tiếng Latin, bao quanh từng tấm. Về kích thước: Wikidata ghi 27,5 x 37,5 cm, còn nguồn tư liệu ghi 33 x 27,5 cm kể cả khung. Ở tỷ lệ tí hon này, từng chi tiết vòm, cửa sổ, tấm thảm đều đáng ngắm thật gần.

Ý nghĩa và dụng ý

Bộ tranh có lẽ dành cho việc cầu nguyện riêng, có thể là bàn thờ di động dùng khi đi xa hay hành hương. Ba tấm bên trong tạo thành một cảnh sacra conversazione, trong đó vị thánh bảo trợ giới thiệu người đặt tranh đang quỳ với Mẹ Thiên Chúa ngự trên ngai. Những dòng chữ Latin phong phú trên khung, trích từ Kinh Thánh về Đức Mẹ lên trời và kinh nguyện dâng Micae, Catarina, cho thấy chủ nhân là người có học thức và văn hóa. John Ward cho rằng biểu tượng của Van Eyck làm nổi bật sự cùng tồn tại giữa thế giới tâm linh và vật chất. Tán màu xanh sẫm, chiếc áo nhiều nếp gấp và tấm thảm hoa văn hình học còn nối bộ tranh với bức Đức Mẹ Lucca khoảng năm 1436.

Di sản

Vì được ký và đề năm rõ ràng, bộ tranh được dùng làm mốc để định niên đại các tác phẩm khác của Van Eyck, qua so sánh kính màu, gờ trang trí và cách ông xử lý phối cảnh. Lịch sử xác định tác giả của nó cũng thú vị: bản kiểm kê Dresden năm 1754 ghi là của Albrecht Dürer, cho tới năm 1830 Aloys Hirt nhận ra đây là tranh Van Eyck; các danh mục sau đó ghi Hubert rồi mới định là Jan. Nguồn tư liệu cho biết tác phẩm đánh dấu bước tiến trong cách ông xử lý chiều sâu và định hình những yếu tố của tranh Đức Mẹ về sau trở nên phổ biến. Elisabeth Dhanens gọi đây là tác phẩm duyên dáng, tinh tế và cuốn hút nhất còn lại của Van Eyck.