Portrait of a Man with a Blue Chaperon

Một người đàn ông đội chiếc khăn trùm xanh rực đưa chiếc nhẫn về phía ta. Tấm ván chỉ lớn hơn bàn tay một chút, và gần một thế kỷ giới nghiên cứu tranh cãi liệu Jan van Eyck có thật sự vẽ nó.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức sơn dầu trên ván rất nhỏ này, 22,5 x 16,6 cm tính cả khung, vẽ một người đàn ông chưa rõ danh tính, hoàn thành khoảng năm 1430. Họa sĩ thời Phục Hưng phương Bắc không đặt tên cho tác phẩm, nên bức tranh mang nhiều tên khác nhau. Vì chiếc nhẫn trong tay phải, tranh từng được gọi là Chân dung người thợ kim hoàn hay Người đàn ông cầm nhẫn. Gần đây chiếc nhẫn được hiểu là dấu hiệu hứa hôn, và các tên gọi chuyển sang mô tả chiếc khăn trùm xanh. Việc gán tranh cho van Eyck bị nghi ngờ nhiều lần cho đến đợt làm sạch năm 1991.

Điều nên ngắm kỹ

Người đàn ông quay ba phần tư, gương mặt được ánh sáng từ bên trái chiếu mạnh, để sáng tối kéo mắt ta về đó. Ông có mắt nâu, nét mặt điềm nhiên, thoáng buồn nơi khóe miệng trễ xuống. Ông mặc áo khoác nâu lót lông ngoài áo lót đen. Chiếc khăn trùm buông hai vạt qua vai, mép vải tua rách, được tô bằng màu lam ultramarine chiết từ đá lapis lazuli đắt giá. Hãy để ý lớp râu lún phún một hai ngày, và cách bàn tay cầm nhẫn như chồm ra khỏi tranh, còn các ngón tay trái đặt trên một bờ lan can vẽ giả.

Ý nghĩa và dụng ý

Ông là thợ kim hoàn, như người ta vẫn nghĩ cho đến phân tích của Erwin Panofsky, hay là người gửi chân dung mình đến gia đình cô dâu? Kích thước nhỏ xíu ủng hộ giả thuyết thứ hai, vì tấm ván như thế dễ gói và mang đi. Till-Holger Borchert khen lớp râu được ghi lại tỉ mỉ, không chút lý tưởng hóa. Carol Richardson nhận xét sự chân thực ấy hẳn là điều mới lạ gây sốc thời đó, và cùng tay nghề của họa sĩ, nó mang lại cho người mẫu sức nặng và sự đáng tin. Kiểu khăn này lỗi mốt vào giữa thập niên 1430, giúp xác định tranh vẽ trước đó.

Di sản

Tấm ván mang chữ ký AD giả của Albrecht Dürer và từng ghi năm 1492, đều do một bàn tay vô danh thêm vào sau. Tranh được gán cho van Eyck cuối thế kỷ 19 và trưng bày dưới tên ông ở Bruges năm 1902, nhưng Karl Voll rồi Panofsky hoài nghi, trong khi Max J. Friedländer và Georges Hulin de Loo bênh vực. Chụp hồng ngoại khi phục chế năm 1991 cho thấy nét phác và cách xử lý sơn giống các tác phẩm có chữ ký của ông. Từng thuộc Samuel von Brukenthal, tranh bị chính quyền Cộng sản tịch thu năm 1948, đưa về Bucharest, và trả lại Sibiu cuối năm 2006.