Phụ nữ cầm cân

Một thiếu phụ đứng trong ánh sáng dịu từ cửa sổ, chiếc cân nhỏ lơ lửng giữa những ngón tay. Bao năm người ta tưởng nàng đang cân vàng. Nhìn kỹ mà xem: hai đĩa cân trống không.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Johannes Vermeer vẽ Người đàn bà cầm cân trong Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan; Wikipedia ghi năm 1662 hoặc 1663, còn Wikidata ghi 1665. Bức tranh nhỏ, chỉ 42,5 × 38 centimet. Người phụ nữ có thể được vẽ theo vợ của Vermeer, Catharina. Suốt một thời gian dài, tranh mang tên Người đàn bà cân vàng, cho đến khi soi bằng kính hiển vi người ta xác nhận chiếc cân trong tay nàng không chứa gì cả. Phát hiện ấy đổi tên bức tranh và mở ra nhiều cách hiểu. Dấu vết sớm nhất về nó là ngày 16 tháng 5 năm 1696, khi tranh được bán tại Amsterdam cùng nhiều tác phẩm khác của Vermeer từ di sản của Jacob Dissius.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ bàn tay nàng, nâng chiếc cân trống một cách chăm chú, lặng lẽ. Nàng dường như đang mang thai. Trên bàn trước mặt là hộp trang sức mở nắp, ngọc trai và vàng tràn ra ngoài. Góc trái phía trước có tấm vải xanh, phía trên treo một tấm gương. Ánh sáng đến từ khung cửa sổ bên trái mà ta không thấy, chỉ thấy tấm rèm vàng. Sau lưng nàng là bức tranh Phán xét cuối cùng, Chúa Kitô giơ cao hai tay. Phân tích kỹ thuật cho thấy tấm vải xanh vẽ bằng ultramarine, bức tường xám bằng trắng chì, rèm vàng bằng vàng chì thiếc. Về sau, tấm tranh được nới rộng thêm khoảng năm centimet mỗi cạnh.

Ý nghĩa và dụng ý

Ý nghĩa của khung cảnh lặng lẽ này còn nhiều tranh luận: người phụ nữ được xem vừa là biểu tượng của sự thánh thiện, vừa của sự trần tục. Robert Huerta ghi nhận tranh từng được hiểu như một bức vanitas, hình ảnh của chân lý hay công lý thiêng liêng, một vật hỗ trợ suy niệm, hay lời nhắn sống cân bằng, chín chắn. Một số nhà phê bình, như John Michael Montias, thấy ở nàng hình bóng Đức Mẹ đang cân những linh hồn chưa sinh. Người khác cho rằng nàng cân của cải, và bức Phán xét cuối cùng nhắc nhở hãy quý kho báu trên trời hơn dưới đất, tấm gương gợi sự phù phiếm. Lại có ý kiến xem chiếc cân là sự hài hòa giữa của cải và lòng mộ đạo, tấm gương phản chiếu sự tự biết mình.

Di sản

Trong phiên bán năm 1696 ở Amsterdam, bức tranh nằm cạnh những tác phẩm như Cô gái ngủ bên bàn, Viên sĩ quan với cô gái cười và Cô hầu vắt sữa. Về sau, màu sắc của tranh trở thành đối tượng nghiên cứu khoa học. Phân tích đầu tiên của Hermann Kühn nhận nhầm màu vàng của tấm rèm vì mẫu năm 1968 lấy từ phần nới thêm; các nghiên cứu của Robert L. Feller năm 1974 và M. E. Gifford năm 1994 đã làm rõ. Ngày nay tranh thuộc Bộ sưu tập Widener của Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia ở Washington, nơi người xem có thể tự mình thấy hai đĩa cân trống không.

Có thể bạn chưa biết

Từng mang tên Người đàn bà cân vàng; soi kính hiển vi cho thấy chiếc cân trống
Wikipedia ghi khoảng 1662-1663, Wikidata ghi 1665
Tấm tranh về sau được nới rộng khoảng 5 cm mỗi cạnh
Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia, Washington (Bộ sưu tập Widener); 42,5 × 38 cm

Wikipedia · Wikidata