Con hẻm nhỏ

Chẳng có gì kịch tính xảy ra ở đây: một người phụ nữ khâu vá bên ngưỡng cửa, một cô hầu cúi mình trong con hẻm, những viên gạch thấm nắng chiều. Thế mà Vermeer biến một con phố Delft bình thường thành điều gì đó gần như chạm được bằng tay.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Con phố nhỏ, tiếng Hà Lan là Het Straatje, được Johannes Vermeer vẽ vào khoảng 1657 đến 1658 tại Delft, thị trấn nơi ông sống và làm việc. Đây là bức sơn dầu trên vải khổ nhỏ, 54,3 x 44 cm, ký tên I V MEER bên dưới khung cửa sổ ở góc dưới bên trái. Nó là một trong ba bức duy nhất Vermeer vẽ cảnh Delft; hai bức kia là Quang cảnh Delft nổi tiếng và bức Ngôi nhà ở Delft nay đã thất lạc. Suốt thời gian dài, giới nghiên cứu tranh luận xem ông vẽ con phố nào, đề xuất những nơi như Voldersgracht hay Nieuwe Langendijk. Năm 2015, nghiên cứu sổ thuế bến cảng của thành phố, nơi ghi số đo các ngôi nhà và lối đi dọc kênh đào Delft, kết luận rằng đó là phố Vlamingstraat, số 40 và 42 ngày nay. Hóa ra bức tranh gần gũi với gia đình họa sĩ theo một cách rất riêng.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy đứng lùi lại để thấy cấu trúc trước. Các đường thẳng đứng và nằm ngang xen kẽ với hình tam giác của đầu hồi ngôi nhà và hình tam giác của bầu trời, tạo cho bố cục tĩnh lặng một nhịp điệu sống động. Rồi bước lại gần. Tường, đá và gạch được vẽ bằng lớp sơn dày hơn, khiến chúng gần như sờ thấy được. Vermeer chỉ dùng một số lượng chất màu khá hạn chế: đất đỏ ochre và madder lake cho bức tường gạch nâu đỏ, trắng chì và ultramarine thiên nhiên cho sắc xanh bầu trời, azurite pha vàng chì-thiếc cho những cánh cửa chớp và tán lá xanh. Hãy tìm những nhân vật khiến con phố có hơi người, một người phụ nữ bên ngưỡng cửa và một người khác trong lối đi, cùng rãnh nước chảy từ ô cửa bên trái ra kênh, chi tiết khớp với con phố có thật.

Ý nghĩa và dụng ý

Con phố nhỏ thể hiện một khía cạnh tiêu biểu của đời sống thị trấn Hà Lan thời Hoàng kim: không sự kiện, không anh hùng, chỉ có công việc thường nhật và gạch cũ dưới ánh ngày. Sức mạnh của bức tranh nằm ở sự chú tâm vào cái bình dị. Nghiên cứu năm 2015 mang lại cho tác phẩm một chiều kích riêng tư bất ngờ. Ngôi nhà bên phải thuộc về bà dì của Vermeer, Ariaentgen Claes van der Minne, người buôn bán lòng bò, và lối đi bên cạnh được gọi là Penspoort, tức Cổng Lòng Bò. Mẹ và chị gái của Vermeer cũng sống trên cùng con kênh, chếch đối diện. Nhìn như vậy, bức tranh không còn là một quang cảnh vô danh mà như bức chân dung của một khu phố gia đình, được vẽ với sự kiên nhẫn của người thuộc từng viên gạch. Các nguồn không ghi lại Vermeer từng nói gì về tác phẩm, nên ý nghĩa của nó nằm ở chính những gì ông chọn thể hiện.

Di sản

Con phố nhỏ được coi là một tác phẩm quan trọng của bậc thầy Hà Lan và ngày nay treo tại Rijksmuseum ở Amsterdam. Danh tiếng của nó còn khơi lên cả một cuộc điều tra: nhiều thế hệ nhà nghiên cứu cố xác định vị trí của nó, cho đến khi nghiên cứu lưu trữ năm 2015 chỉ ra phố Vlamingstraat. Những nghiên cứu tiếp theo cho thấy các tòa nhà và cái cây phía sau ngôi nhà khớp với bản đồ thời ấy, và miệng cống của rãnh nước từ ô cửa bên trái ra kênh ngày nay vẫn nằm đúng chỗ. Hiếm bức tranh nào cho phép ta đứng chính xác đến vậy nơi người họa sĩ từng đứng. Trên một khổ vải nhỏ gồm gạch, cửa chớp và bầu trời, Vermeer cho thấy đời sống bình thường, khi được quan sát bằng tình yêu và sự tận tâm, cũng xứng đáng được vẽ như bất kỳ đề tài lớn lao nào.

Có thể bạn chưa biết

Bức tranh được ký I V MEER bên dưới khung cửa sổ ở góc dưới bên trái.
Đây là một trong ba bức duy nhất Vermeer vẽ cảnh Delft, và một trong số đó nay đã thất lạc.
Ngôi nhà bên phải thuộc về bà dì của Vermeer, người bán lòng bò; con hẻm được gọi là Cổng Lòng Bò.
Năm 2015, nghiên cứu lưu trữ xác định địa điểm là số 40 và 42 phố Vlamingstraat ở Delft.

Wikipedia · Wikidata