Nghệ thuật hội họa

Một tấm rèm nặng được kéo sang bên, và ta được bước vào xưởng vẽ đúng lúc người họa sĩ bắt đầu. Vermeer giữ bức tranh này suốt đời và chưa bao giờ bán nó.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Nghệ thuật Hội họa, còn gọi là Ngụ ngôn về Hội họa hay Họa sĩ trong xưởng vẽ, là tác phẩm phức tạp nhất của Johannes Vermeer và, sau Chúa Kitô trong nhà Martha và Maria cùng Mụ mối, là bức lớn nhất của ông. Tranh có chữ ký nhưng không ghi năm; phần lớn chuyên gia xếp nó vào khoảng 1665 đến 1668, dù có người cho rằng có thể muộn đến 1670 đến 1675. Một manh mối về mục đích: năm 1663, Balthasar de Monconys đến thăm Vermeer, nhưng ông không có bức tranh nào để cho xem. Có lẽ tác phẩm được vẽ để xưởng luôn có một mẫu mực xuất sắc về nghệ thuật của ông. Vermeer hẳn rất quý nó, vì ông chưa từng bán khi còn sống. Svetlana Alpers gọi nó là một kiểu tổng kết và đánh giá những gì đã làm, còn Walter Liedtke xem đó là màn phô diễn tài hoa trong một phiên bản tưởng tượng của xưởng vẽ.

Điều nên ngắm kỹ

Tấm thảm dệt kéo sang bên trái và chiếc ghế phía trước đóng vai trò dẫn dắt, kéo ta vào trong. Phía sau, người họa sĩ trong bộ trang phục đen thanh lịch, có những đường xẻ để lộ áo sơ mi bên trong, quần phồng ngắn và tất màu cam, ngồi trước giá vẽ, nơi bản phác một chiếc vương miện đã bắt đầu thành hình. Bên cửa sổ là người phụ nữ áo xanh, mắt nhìn xuống. Sau lưng nàng treo tấm bản đồ lớn của Mười bảy Tỉnh, hai bên là cảnh các thành phố Hà Lan, do Claes Janszoon Visscher xuất bản năm 1636, nổi bật nhờ cách ánh sáng đậu trên đó. Hãy ngước lên: trần nhà hiện ra, và chiếc đèn chùm vàng treo trên sàn lát đá cẩm thạch, cả hai chứng tỏ sự làm chủ phối cảnh của Vermeer. Trên bàn là chiếc mặt nạ thạch cao, tấm vải, cuốn sách khổ lớn và miếng da, mỗi thứ đón hoặc hút ánh sáng theo cách riêng.

Ý nghĩa và dụng ý

Nhiều sử gia nghệ thuật xem bức tranh là một ngụ ngôn về hội họa. Người mẫu, với vòng nguyệt quế, chiếc kèn và cuốn sách, khớp với mô tả của Cesare Ripa về Clio, nàng thơ của Lịch sử, trong cuốn sách biểu tượng Iconologia, dù theo Ripa thì Lịch sử phải nhìn về phía sau chứ không cúi xuống như ở đây. Một cách đọc khác, dựa trên Gerard de Lairesse, xem lịch sử và thi ca là hai nguồn chính của người họa sĩ: người phụ nữ là thi ca, gợi lại câu nói cổ rằng hội họa là thơ câm, còn tấm bản đồ là lịch sử. Các đồ vật khác cũng gợi ý nghĩa. Chiếc mặt nạ thạch cao có thể ám chỉ paragone, cuộc tranh luận về ưu thế giữa các loại hình nghệ thuật, còn con đại bàng hai đầu có thể trang trí đèn chùm, biểu tượng của nhà Habsburg, có lẽ đại diện cho những người từng cai trị vùng Đất Thấp.

Di sản

Sự ngưỡng mộ dành cho bức tranh đã có từ lâu. Năm 1868, Théophile Thoré-Bürger, nhà phê bình nổi tiếng vì đã khám phá lại Vermeer, đánh giá đây là tác phẩm thú vị nhất của ông. Albert Blankert viết rằng không bức tranh nào kết hợp hoàn hảo đến vậy kỹ thuật tả thực, không gian ngập sáng và bố cục phức tạp. Trong thế kỷ XX, nó nằm trong số tác phẩm được dành cho dự án Führermuseum. Ngày nay bức tranh thuộc sở hữu của Cộng hòa Áo và được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Nghệ thuật ở Vienna, nơi tấm toan 120 x 100 cm mời người xem bước vào xưởng vẽ tưởng tượng ấy. Nó quan trọng vì đó là Vermeer đang suy tư thành tiếng về chính nghệ thuật của mình: về ánh sáng, ảo ảnh, danh vọng và lịch sử, gói trong một căn phòng tĩnh lặng nơi người họa sĩ quay lưng, giấu gương mặt khỏi chúng ta.