Cô gái đọc thư bên cửa sổ

Một thiếu nữ đứng bên khung cửa sổ mở, chăm chú đọc lá thư trong ánh sáng dịu. Suốt nhiều thế kỷ, một thần Cupid bị che giấu trên bức tường phía sau nàng, và chỉ gần đây chàng mới được trở về.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Johannes Vermeer hoàn thành bức tranh này vào khoảng 1657 đến 1659, giữa thời kỳ Hoàng kim của hội họa Hà Lan. Số phận về sau của tranh lại sóng gió hơn nhiều so với vẻ tĩnh lặng của nó. Năm 1742, Augustus III, vua Ba Lan kiêm Tuyển hầu xứ Saxony, mua tranh cho Dresden vì tin rằng đó là tác phẩm của Rembrandt. Năm 1826, tranh lại bị gán cho Pieter de Hooch. Chính nhà phê bình người Pháp Théophile Thoré-Bürger đã nhận ra đây là một trong số ít tác phẩm của Vermeer; Wikipedia ghi năm trả lại tên tác giả là 1860 ở chỗ này và 1880 ở chỗ khác, nên mốc chính xác chưa rõ. Tranh thoát khỏi trận ném bom Dresden trong Thế chiến II nhờ được cất trong một đường hầm ở Saxony, rồi bị Hồng quân mang đi, và trở về Dresden sau khi Liên Xô quyết định hoàn trả bộ sưu tập năm 1955.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ cô gái: tóc vàng, nhìn nghiêng, đứng bên cửa sổ mở, tay cầm lá thư. Rồi tìm đến tấm kính cửa sổ mở vào trong; ở góc dưới bên phải, bạn sẽ thấy bóng nàng phản chiếu. Một tấm rèm đỏ vắt trên đầu khung cửa, còn ở tiền cảnh bên phải, tấm rèm màu đất son có tua, khép hờ, che đi một phần tư căn phòng. Giữa bạn và nàng là chiếc bàn phủ khăn đỏ, với bát trái cây nghiêng về phía trước và một quả đào bổ đôi để lộ hạt. Hãy nhìn kỹ những chỗ sáng nhất, như trái cây và mái tóc vàng, để thấy những hạt sơn trắng li ti. Và trên bức tường phía sau, từ sau đợt phục chế, bức tranh thần Cupid đã treo trở lại.

Ý nghĩa và dụng ý

Gần ba trăm năm, bức tường sau lưng cô gái để trống. Ảnh X-quang cho thấy một hình ảnh bên dưới, và năm 2017, nhà phục chế Christoph Schölzel phát hiện lớp véc-ni ở vùng ấy được phủ sau khi Vermeer qua đời. Từ 2018 đến 2021, bảo tàng Dresden dùng dao mổ và kính hiển vi gỡ bỏ lớp sơn phủ. Thần Cupid trở lại, giống một bức tranh của Cesar van Everdingen trong bộ sưu tập riêng của Vermeer, gợi ý rằng đây là một bức thư tình. Trước đợt phục chế, Norbert Schneider xem khung cửa mở là khát khao vươn ra ngoài khuôn khổ gia đình, còn trái cây là biểu tượng của quan hệ ngoài hôn nhân. Stephan Koja, giám đốc Phòng tranh Danh họa Cổ điển, lại thấy ở đây một tuyên ngôn về bản chất của tình yêu đích thực.

Di sản

Bức tranh này cùng Viên sĩ quan và cô gái đang cười là những ví dụ sớm nhất được biết về kỹ thuật chấm sáng làm nên tên tuổi Vermeer, những đốm sáng nhỏ từng khiến giới nghiên cứu phỏng đoán ông có thể dùng thiết bị quang học như buồng tối. Đây cũng là bức cuối cùng ông đặt một chiếc bàn phủ thảm giữa nhân vật và người xem. Nghiên cứu năm 1968 của Hermann Kühn cho thấy ông dùng các chất màu quen thuộc thời baroque. Tác phẩm từng truyền cảm hứng cho người khác, trong đó có nhiếp ảnh gia Tom Hunter. Thuộc về Dresden từ năm 1742, giờ đây tranh treo tại Gemäldegalerie ở đó, đúng như Vermeer đã vẽ, có cả thần Cupid.