Nhà thiên văn học

Một học giả nghiêng mình về phía quả cầu bầu trời, bàn tay vươn ra như muốn xoay cả vũ trụ. Vermeer không trao cho ông chiếc kính viễn vọng nào, chỉ có khung cửa sổ, cuốn sách và những suy tư của riêng ông.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Nhà thiên văn học là một bức sơn dầu trên vải khổ nhỏ của Johannes Vermeer, bậc thầy xứ Delft thời Hoàng kim Hà Lan. Wikipedia ghi năm hoàn thành là 1668, còn Wikidata ghi 1664; mỗi chiều tranh chỉ khoảng nửa mét. Chân dung những người trí thức là đề tài được ưa chuộng trong hội họa Hà Lan thế kỷ XVII, và Vermeer vẽ nhà thiên văn này cùng với bức Nhà địa lý ra đời muộn hơn chút ít. Người ta tin rằng hai bức cùng thể hiện một người đàn ông, có thể là nhà khoa học Antonie van Leeuwenhoek ở Delft, dù đó vẫn chỉ là giả thuyết. Một nghiên cứu năm 2017 cho thấy vải của cả hai bức được cắt từ cùng một cuộn, khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa chúng. Cả hai cùng vẽ một căn phòng và đồ đạc, chỉ xếp lại đôi chút, như thể Vermeer đi vòng quanh một thư phòng quen thuộc.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ ánh sáng. Nó rọi vào từ khung cửa sổ bên trái, lướt qua gương mặt và bàn tay vươn ra của học giả, rồi đọng lại trên quả cầu thiên văn, được xác định là một phiên bản của Jodocus Hondius. Trên bàn, cạnh tấm thảm hoa văn dày nặng, là một cuốn sách mở: ấn bản năm 1621 của tác phẩm Institutiones Astronomicae Geographicae của Adriaan Metius. Ngước lên bức tường, bạn sẽ thấy một bức tranh trong tranh, vẽ cảnh Moses được tìm thấy. Hãy để ý hình học chặt chẽ của căn phòng, cách chiếc bàn, quả cầu và nhân vật khớp vào nhau. Có ý kiến cho rằng Vermeer dùng buồng tối camera obscura để dựng lại hình học ấy, một lý do khiến nội thất của ông chính xác mà tĩnh lặng đến vậy. Rồi hãy nhận ra điều vắng mặt: không hề có chiếc kính viễn vọng nào.

Ý nghĩa và dụng ý

Mọi đồ vật ở đây đều nói về nghề của nhà thiên văn, nhưng Vermeer còn gài thêm những tầng nghĩa khác. Cuốn sách mở ở Quyển III, phần khuyên nhà thiên văn tìm cảm hứng từ Thượng đế, gợi ý rằng việc nghiên cứu bầu trời và đức tin không nhất thiết đối lập. Bức tranh Moses được tìm thấy trên tường có thể cùng hướng ấy: Moses được mô tả là người thông thạo mọi sự khôn ngoan của Ai Cập, nên có thể tượng trưng cho tri thức và khoa học. Sự vắng mặt của kính viễn vọng thật đáng chú ý, bởi chính Adriaan Metius đã ghi công phát minh ấy cho anh trai mình là Jacob. Nhà sử học nghệ thuật Julian Jason Haladyn cho rằng sự vắng mặt này diễn tả thế giới nội tâm. Thay vì nhìn ra ngoài qua thấu kính, học giả vươn tới bầu trời bằng bàn tay và trí óc.

Di sản

Hành trình của bức tranh đầy kịch tính. Dấu vết của nó bắt đầu từ một cuộc bán ở Rotterdam năm 1713, khi được bán cùng bức Nhà địa lý; trong một cuộc bán ở Amsterdam năm 1720, nó được khen là hảo hạng, và cho tới năm 1800 hai bức luôn đi cùng nhau như một cặp. Vào thập niên 1880, tranh về tay nhà ngân hàng Alphonse James de Rothschild rồi được con trai ông là Édouard thừa kế. Năm 1940, lực lượng Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg của Đức Quốc xã tịch thu nó tại nhà Rothschild, đóng một dấu chữ vạn nhỏ ở mặt sau và đưa sang Đức, nơi Hitler thèm muốn nó cho một bảo tàng ông định dựng ở quê nhà. Ngày nay Nhà thiên văn học treo tại Bảo tàng Louvre ở Paris, một khoảnh khắc suy tư lặng lẽ đã sống sót qua một trong những thảm họa ồn ào nhất lịch sử.

Có thể bạn chưa biết

Theo một nghiên cứu năm 2017, Nhà thiên văn học và Nhà địa lý được vẽ trên vải cắt từ cùng một cuộn.
Cuốn sách trên bàn được xác định là ấn bản năm 1621 của Institutiones Astronomicae Geographicae của Adriaan Metius.
Năm 1940 bức tranh bị Đức Quốc xã tịch thu và bị đóng một dấu chữ vạn nhỏ ở mặt sau.
Trong danh mục bán năm 1720, tranh được mô tả là 'Nhà chiêm tinh' của Vermeer xứ Delft, 'extra puyk', nghĩa là hảo hạng.

Wikipedia · Wikidata