Manaò tupapaú

Nhan đề Gauguin đặt có thể hiểu theo hai cách: cô gái nghĩ về hồn ma, hay hồn ma nghĩ về cô. Ngày nay, bức tranh còn được đọc qua những gì chính Gauguin đã giấu đi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Vẽ ở Tahiti năm 1892 bằng sơn dầu trên vải bố, Manao tupapau, tức Hồn người chết đang dõi theo, thể hiện một cô gái Tahiti nằm sấp trên giường, phía sau là một bà lão ngồi. Theo nguồn, cô gái là Teha'amana, trong thư Gauguin gọi là Tehura, khi đó 13 tuổi và bị Gauguin lấy làm "vợ trẻ con". Gauguin kể rằng một đêm ông về muộn và thấy cô nằm bất động vì sợ hãi, và ông tưởng tượng cô nhầm ông với tupapau, hồn người chết. Trong thư gửi vợ là Mette, ông không nhắc rằng cô gái là người tình của mình. Nguồn cũng ghi rằng ông đã lây bệnh hoa liễu cho Teha'amana.

Điều nên ngắm kỹ

Chính Gauguin mô tả bảng màu trong thư gửi Daniel Monfreid: một hòa âm tím trầm, lam đậm và vàng crôm. Ông giải thích rằng những tấm vải màu vàng crôm gợi bóng đêm mà không cần nói thẳng, đồng thời nối giữa vàng cam và xanh lục. Hãy tìm những bông hoa nhỏ trong bóng tối; ông ví chúng với ánh lân tinh mà theo ông người Tahiti tin là linh hồn người chết. Đôi mắt mở to của cô gái mang nỗi sợ ở trung tâm bức tranh, còn bóng bà lão phía sau là hồn ma đang dõi theo. Gauguin tự nhận tranh "không theo tự nhiên".

Ý nghĩa và dụng ý

Gauguin lấy chuyện ma để giải thích nỗi sợ của cô gái, nhưng giới sử học đặt câu hỏi. Nancy Mowll Mathews, dựa theo Sweetman, cho rằng nỗi sợ có thể phản ánh cách hành xử hung hãn của Gauguin. Stephen F. Eisenman gọi bức tranh và câu chuyện là cả một bộ bách khoa về phân biệt chủng tộc thực dân và thói khinh miệt phụ nữ. Naomi E. Maurer xem câu chuyện là cách khiến đề tài dễ được công chúng châu Âu chấp nhận. Griselda Pollock đọc tranh như nước cờ tiên phong đáp lại Olympia của Manet. Năm bản tự thuật của Gauguin về tranh cũng không hoàn toàn khớp nhau.

Di sản

Gauguin rất trân trọng tác phẩm: nó xuất hiện, lật ngược, ở nền bức Chân dung tự họa đội mũ của ông. Tranh được trưng bày tại triển lãm Durand-Ruel ở Paris năm 1893 nhưng không bán được. Giới phê bình nhận ra mối liên hệ với Olympia của Manet; Thadée Natanson gọi đây là "Olympia của Tahiti". Theo Wikidata, tranh hiện thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Buffalo AKG. Bức tranh vẫn là tâm điểm của những tranh luận về cách nhìn tranh Tahiti của Gauguin, và về cô gái mà tiếng nói riêng không được lịch sử lưu lại.