Conquête de passage

Một người phụ nữ, nhìn gần như từ phía sau, loay hoay với dây buộc chiếc áo nịt đen, trong khi một người đàn ông ở tận rìa tranh nhìn cô. Bản nghiên cứu sơn lớn này của Toulouse-Lautrec là bước đầu cho một bản in trong album nổi tiếng Elles.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Conquête de passage, tạm dịch Cuộc chinh phục chóng vánh, còn gọi là Người phụ nữ mặc áo nịt, là một bản nghiên cứu chuẩn bị năm 1896 cho bản in đá mang tên Femme en corset, conquête de passage. Bản in ấy thuộc Elles, một album tranh in đá màu về đời sống riêng tư của các kỹ nữ, thế giới mà Lautrec rất thân thuộc. Đôi khi ông rời xưởng vẽ trên phố Tourlaque để ở lại nhiều ngày hay nhiều tháng trong các nhà thổ ở phố Joubert, phố d'Amboise hay phố des Moulins, sống, vẽ và phác họa ở đó. Khi nhà buôn tranh Paul Durand-Ruel xin đến thăm xưởng, Lautrec tiếp ông trong phòng khách ở phố des Moulins, giữa những cô gái của nhà.

Điều nên ngắm kỹ

Người phụ nữ, nhìn ba phần tư từ phía sau, đứng trước bàn trang điểm và chiếm trọn trung tâm, đẩy người đàn ông ra mép phải, nơi anh gần như bước ra khỏi tranh. Phần thân trên của cô nổi rõ trên nền áo nịt đen, còn chiếc váy lót chỉ được phác bằng những nét phấn và cọ rộng. Chỉ gương mặt người đàn ông được vẽ kỹ, khiến ánh nhìn của anh càng nặng nề. Lautrec dựng các đường nét bằng phấn đen trên nền xanh, rồi thêm trắng, vàng lục, và chiếc áo nịt xanh thẫm điểm vàng và lục. Những nét phấn ở góc phải trên cho thấy ông từng nghĩ đến rèm trên một chiếc giường, rồi chọn tấm bình phong.

Ý nghĩa và dụng ý

Người đàn ông có thể là họa sĩ người Anh Charles Conder, bạn của Lautrec; theo Joyant, ông chính là người mẫu. Những nét sửa bằng bút chì cho thấy Lautrec ban đầu vẽ ông nhỏ hơn, rồi làm ông to lớn hơn. Trong bản in cuối, điều hiếm có trong Elles, người đàn ông vẫn còn, nhưng chỉ là một nét phác ở hậu cảnh, một sự hiện diện dai dẳng và gây bứt rứt. Nguồn tư liệu cho rằng ở đây Lautrec từ chối trao cho người xem vai trò người đàn ông ngầm định và chế giễu vị khách tư sản, đồng thời thể hiện những người phụ nữ trong sinh hoạt thường ngày bằng một sự chú tâm tử tế, không ủy mị. Ông hẳn đã chịu ảnh hưởng tranh khắc của Utamaro, vốn vẽ các kỹ nữ ở mọi giờ trong ngày.

Di sản

Đây là bản nghiên cứu sơn lớn nhất của loạt Elles. Tranh do mẹ họa sĩ, nữ bá tước Alphonse de Toulouse-Lautrec, để lại và ở Bảo tàng Augustins tại Toulouse từ năm 1904, treo trong Phòng Đỏ. Những bản nghiên cứu khác ít hoàn chỉnh hơn cùng đề tài nằm ở Bảo tàng Toulouse-Lautrec tại Albi và trong một bộ sưu tập tư nhân. Album Elles ra đời năm 1896, do Gustave Pellet xuất bản, người thấy trong đó một sự tàn nhẫn của độ chính xác tuyệt vời. Nguồn tư liệu chỗ thì nói album có mười một bản in, chỗ khác lại ghi mười bản, một điểm vênh chưa được giải thích.