Berthe Morisot with a Bouquet of Violets

Một thiếu phụ áo đen nhìn thẳng vào ta, nửa trong ánh sáng, nửa trong bóng tối, vài bông violet gần như khuất nơi cổ áo. Manet vẽ người bạn họa sĩ Berthe Morisot, và khiến chính màu đen cất tiếng hát.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Manet quen Berthe Morisot năm 1868. Bà cũng là họa sĩ, cháu gọi Fragonard bằng ông cậu, và hai người ảnh hưởng lẫn nhau trong sáng tác; ông vẽ bà nhiều lần, trong đó có bức Ban công. Bức chân dung này ra đời năm 1872, sau một giai đoạn khó khăn của Manet. Ông ở lại Paris trong Chiến tranh Pháp - Phổ, phục vụ trong Vệ binh Quốc gia suốt cuộc vây hãm Paris, và không thể vẽ khi đang tại ngũ. Cuối năm 1871 ông mới trở lại với giá vẽ. Đây là một trong nhiều bức chân dung Morisot mặc đồ đen mà ông vẽ trong khoảng 1872-1874, có bức với chiếc giày hồng, có bức với cây quạt, có bức đeo mạng. Tranh được ký Manet 72 ở góc trên bên phải. Năm 1874, Morisot kết hôn với Eugène, em trai Manet.

Điều nên ngắm kỹ

Bức chân dung nửa người này là một bài nghiên cứu về các sắc độ của màu đen. Morisot mặc áo tang và đội mũ đen, khuôn mặt được bao quanh bởi ruy băng và khăn đen, nổi trên nền sáng hơn. Hãy để ý ánh sáng: khác với thói quen dùng ánh sáng đều của Manet, bà được chiếu từ một phía, nên nửa phải sáng rỡ còn nửa trái chìm trong bóng sâu. Hãy tìm đôi hoa tai ở hai bên. Rồi tìm những bông violet của nhan đề: chúng gần như không thấy được, nép nơi cổ áo trễ xuống ngực. Cuối cùng, hãy gặp ánh mắt bà. Manet vẽ đôi mắt màu đen, dù mắt Morisot thật ra màu xanh lục, có lẽ vì ông thấy bà mang dáng dấp Tây Ban Nha.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh vừa là chân dung một con người vừa là chân dung một ánh nhìn. Nhà thơ Paul Valéry, người hiểu rõ tác phẩm, viết rằng ông không xếp gì trong sự nghiệp Manet cao hơn bức chân dung này, và so sánh nó với Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai của Vermeer. Ông tả ánh nhìn của bà như một sự hiện diện của vắng mặt, như thể ánh mắt vừa trao đi lại vừa rút lui. Bộ áo tang và những bông violet ẩn khuất càng làm đậm cảm giác về điều gì đó được giữ lại. Trước đó, năm 1863, Manet từng vẽ chính mẹ mình trong tang phục đen trên nền tối, và ở đây ông trở lại với màu đen như một sắc màu giàu sắc thái chứ không trống rỗng.

Di sản

Tác phẩm sớm được coi là một kiệt tác của Manet, và Valéry ca ngợi nó trong danh mục cuộc triển lãm hồi cố kỷ niệm một trăm năm ngày sinh Manet tại Orangerie năm 1932. Manet cũng làm một bản khắc axit và hai bản in đá cùng bố cục trong khoảng 1872-1874. Số phận về sau của tranh là một câu chuyện gia đình. Manet bán hoặc tặng tranh cho nhà phê bình Théodore Duret, và năm 1894 chính Morisot mua lại nó trong cuộc bán bộ sưu tập của Duret. Sau khi bà mất năm 1895, tranh ở với con gái Julie đến năm 1966, rồi với cháu ngoại Clément Rouart. Năm 1998 tranh về Bảo tàng Orsay ở Paris, nơi người xem vẫn gặp ánh nhìn tối thẫm khó quên ấy.

Có thể bạn chưa biết

Manet ký Manet 72 ở góc trên bên phải bức tranh.
Ông vẽ mắt Morisot màu đen, dù mắt bà thật ra màu xanh lục.
Năm 1894, chính Morisot mua lại bức tranh trong cuộc bán bộ sưu tập của Théodore Duret.
Tranh về Bảo tàng Orsay năm 1998.

Wikipedia · Wikidata