Quán bar tại Folies-Bergère

Một cô gái phục vụ quầy bar nhìn thẳng về phía bạn, giữa những chai rượu, đĩa cam và đám đông lấp lánh của Paris. Nhưng hãy nhìn tấm gương phía sau cô: hình phản chiếu dường như chẳng tuân theo quy luật nào, và chính câu đố ấy là điều cốt lõi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Quầy bar ở Folies-Bergère được xem là kiệt tác lớn cuối cùng của Édouard Manet. Ông vẽ nó vào năm 1882 và trưng bày tại Salon Paris ngay trong năm ấy. Folies-Bergère là một trong những tụ điểm về đêm nổi tiếng nhất Paris, nơi có âm nhạc, diễn viên nhào lộn và đám đông trong trang phục dạ hội. Thay vì vẽ tại chỗ, Manet mời một nhân viên thật của nơi này đến xưởng vẽ: một cô gái tên Suzon, làm việc ở Folies-Bergère đầu thập niên 1880, đứng tạo dáng sau chiếc quầy ông dựng sẵn. Một bản phác thảo cho thấy ban đầu ông đặt cô lệch sang phải, rồi sau đó đưa cô vào chính giữa bức tranh. Tác phẩm hoàn chỉnh từng thuộc về nhà soạn nhạc Emmanuel Chabrier, bạn thân của Manet, người treo nó phía trên cây đàn piano của mình.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ người phụ nữ. Cô đứng thẳng, điềm tĩnh bên quầy đá cẩm thạch, ánh mắt hướng về người xem, nhưng nét mặt lại như khép kín và xa xăm. Sau lưng cô là khung vàng của một tấm gương khổng lồ trải dài suốt chiều ngang bức tranh, nơi khán phòng tan vào một vùng lung linh của ánh đèn, gương mặt và ban công. Giờ hãy tìm những chi tiết người xem vội vàng dễ bỏ qua. Ở góc trên bên trái, một đôi chân đi giày xanh lá thòng xuống: đó là một nghệ sĩ đu bay đang biểu diễn trên đầu đám đông. Trên quầy là những chai rượu có hình tam giác đỏ, nhãn bia Bass Pale Ale, bên cạnh một đĩa cam bằng thủy tinh. Cuối cùng, nhìn sang mép phải, nơi hình phản chiếu của cô như đang nghiêng về phía một người đàn ông đội mũ chóp cao, một cuộc gặp gỡ dường như bất khả từ chỗ ta đứng.

Ý nghĩa và dụng ý

Suốt hơn một thế kỷ, giới phê bình cho rằng Manet đơn giản là vẽ sai phối cảnh. Năm 2000, nhà sử học nghệ thuật Malcolm Park dựng lại khung cảnh và chứng minh nó hoàn toàn khả thi nếu người xem đứng lệch sang phải và sát quầy; theo cách đọc ấy, người đàn ông nằm ngoài tầm nhìn của ta và thậm chí không hề đối diện cô gái. Tấm gương trở thành trái tim của bức tranh, và nhiều nhà nghiên cứu đã so sánh nó với Las Meninas của Velázquez, họa sĩ mà Manet ngưỡng mộ. Trong gương, cô gái như đang trò chuyện với khách; nhìn trực diện, cô lại dè dặt và xa cách. Một số nhà sử học như T. J. Clark và Larry L. Ligo đọc những chi tiết như đĩa cam như dấu hiệu cho thấy cô vừa là người bán vừa là món hàng. Ngay cả chai bia Anh cũng được hiểu như dư âm lặng lẽ của tâm lý bài Đức ở Pháp sau Chiến tranh Pháp - Phổ.

Di sản

Ngày nay bức tranh là một trong những báu vật của Courtauld Gallery ở London. Những câu đố của nó đã nuôi dưỡng giới nghiên cứu suốt bao năm, trong đó có triết gia Michel Foucault, người bị cuốn hút bởi trò chơi của gương và ánh nhìn. Tác phẩm còn vươn xa khỏi bảo tàng. Năm 1934, Ninette de Valois dàn dựng vở ballet Bar aux Folies-Bergère trên nền nhạc của Chabrier, lấy chính bức tranh làm cảm hứng. Họa sĩ Úc John Brack đáp lại bằng The Bar năm 1954, một quán rượu ảm đạm ở Melbourne, còn nhiếp ảnh gia Canada Jeff Wall nhắc đến nó trong Picture for Women năm 1979. Cả bộ phim Coming to America năm 1988 cũng có một phiên bản giễu nhại vui nhộn. Bức tranh còn sống mãi vì nó đặt ra một câu hỏi rất hiện đại: cảm giác bị nhìn ngắm suốt đêm giữa đám đông là như thế nào?

Có thể bạn chưa biết

Cô gái sau quầy là một nhân viên thật của Folies-Bergère tên Suzon, từng đứng mẫu cho Manet trong xưởng vẽ.
Đôi chân xanh lá ở góc trên bên trái thuộc về một nghệ sĩ đu bay đang biểu diễn trên đầu khán giả.
Có thể nhận ra những chai bia là Bass Pale Ale nhờ hình tam giác đỏ trên nhãn.
Bức tranh từng treo phía trên cây đàn piano của nhà soạn nhạc Emmanuel Chabrier, bạn của Manet.

Wikipedia · Wikidata